11 / 119
الا آنكه بر وى رحم كرده است پروردگار تو و براى اين اختلاف آفريده است ايشان را و تمام شد سخن پروردگار تو كه البته پر كنم دوزخ را از جن و مردمان همه يك جا ( 119 )
11 / 120
و هر چيزى را مىخوانيم بر تو از اخبار پيغمبران آن چيزى را كه ثابت مىگردانيم به آن دل ترا و آمده است به تو در اين سورهء سخن درست و پندى و يادكردنى براى مسلمانان ( 120 )
11 / 121
و بگو آنان را كه ايمان نمىآرند كار كنيد بر طور خود هر آئينه ما نيز كار مىكنم ( 121 )
11 / 122
و انتظار كشيد هر آئينه ما نيز منتظرانيم ( 122 )
11 / 123
و خداى راست علم غيب آسمانها و زمين و بسوى او بازگردانيده مىشود كار همهء آن پس عبادت كن او را و توكّل كن برو و نيست پروردگار تو بىخبر از آنچه مىكنيد ( 123 )
شرح
إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَمگر آن كس كه رحمت كند پروردگار تو برو و او را بايمان راه نمايد چون اهل ملّت حنيفه كه مسلمانانند يا آنكه مختلفاند در روزى يكى توانگرست و يكى درويش مگر آن كه خداى تعالى او را قناعت دهدوَ لِذلِكَو از براى اين اختلافخَلَقَهُمْآفريده است خداى مردمان را براى رحمت آفريده راهيافتگان راوَ تَمَّتْو تمام شدكَلِمَةُ رَبِّكَسخن پروردگار تو يعنى كلمه كه با ملايك گفته و آن اين است كهلَأَمْلَأَنَّهرآئينه پر مىسازمجَهَنَّمَدوزخ رامِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِاز عاصيان ديوان و آدميان كه از ايشان كفر و كافرى روى نمودهأَجْمَعِينَهمه ايشانوَ كُلًّا نَقُصُّو هر چيزى كه مىخوانيمعَلَيْكَبر تومِنْ أَنْباءِ الرُّسُلِاز اخبار پيغمبران و آن خبر چيستما نُثَبِّتُ بِهِآنچه ثابت مىگردانيم و بر جاى مىداريم به آنفُؤادَكَدل ترا يعنى فائده اخبار رسل آنست كه دل تو بيارامد و يقينت بيفزايد و بر اداى رسالت ثبات نمائى و بر ايذاى كفار شكيبائى كنىوَ جاءَكَو آمده است به توفِي هذِهِ الْحَقُّدرين سوره آنچه درست و راست است در معالم فرموده كه تخصيص اين سوره براى تشريف است و الا حق در همه سور قرآنى هست و گفتهاند هذه اشارة باخبار مذكور است درين سوره يعنى اين خبرها راستستوَ مَوْعِظَةٌو پنديستوَ ذِكْرىو ياد كردىلِلْمُؤْمِنِينَمر گرويدگان راوَ قُلْو بگو اى محمد صلِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَمر آنان را كه ايمان نمىآرنداعْمَلُواعمل كنيدعَلى مَكانَتِكُمْبر حالتى كه بدان متمكّنيدإِنَّا عامِلُونَبه درستى كه ما نيز عملكنندگانيم بر همان حال كه داريموَ انْتَظِرُواو چشم داريد بما انقلاب زمان راإِنَّا مُنْتَظِرُونَبه درستى كه ما نيز منتظرانيم نزول عذاب را بشماوَ لِلَّهِو مر خداى راستغَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِعلم آنچه غائب است ز آسمانها و زمينهاوَ إِلَيْهِو بسوى اويُرْجَعُ الْأَمْرُبازگردد و حفص يرجع مجهول مىخواند يعنى بازگردانيده شودكُلُّهُهمه كارهافَاعْبُدْهُپس پرستش كن مر او را كه مرجع همه اوستوَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِو توكل كن بر وى تقديم عبادت بر توكل اشارتست بهآنكه نفع توكل به عابدان رسد و توكل به مجرد گفتار بىاعتبار بودوَ ما رَبُّكَو نيست پروردگار توبِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَبىخبر از آنچه بندگان مىكنند و حفص بخطاب مىخواند و مخاطب همه مردمانند و در تيسير از كعب الاحبار رحمه اللّه نقل مىكند كه فاتحه توريت آيه اول از سوره انعام است و خاتمه آن آية آخر از سوره هود و الحمد للّه اولا و آخرا .