11 / 17
آيا كسى كه باشد بر حجّتى از جانب پروردگار خود ( يعنى دليل عقلى ) و متصل وى مىآيد گواهى از جانب پروردگار او ( يعنى قرآن ) و پيش از ( قرآن گواه وى ) بود كتاب موسى پيشوائى و بخشايشى ( مثل ديگران باشد ) اين جماعت ايمان مىآرند به قرآن و هر كه كافر شد به آن از گروهها پس آتش وعدهگاه ويست پس مباش در شبههء از نزول قرآن هر آئينه وى درست است آمده از پروردگار تو و ليكن بيشتر مردمان ايمان نمىآرند ( 17 )
11 / 18
و كيست ستمكارتر از كسى كه بر بست بر خدا دروغى را اين جماعه آورده شوند پيش پروردگار خويش و گويند گواهان ايشانند آنان كه دروغ بستند بر پروردگار خويش آگاه باش لعنت خدا است بر ستمكاران ( 18 )
شرح
أَ فَمَنْ كانَآيا پس هر كه باشدعَلى بَيِّنَةٍبر برهانىمِنْ رَبِّهِاز پروردگار خود كه او را دلالت كند بطريق صوابوَ يَتْلُوهُو از پى درآيد برهان او را كه دليل عقلى استشاهِدٌ مِنْهُگواهى از خداى كه به صحت آن گواهى دهد و آن قرآن است برابر باشد با كسى كه زينت دنيا طلبد و عمل نهبرد وجه صواب كند و گفتهاند صاحب بيّنه مؤمنان اهل كتاباند يا هر كه مؤمن مخلص بود و شاهد پيغمبر ع است و گفتهاند صاحب بيّنه پيغمبر ع است و تابع او است شاهدى كه آن جبرئيل ع است يا ملكى كه حافظ او بوده يا ابو بكر صديق رض يا على مرتضى رض يا صورت آن حضرت ص كه هر كه بديده انصاف درو نگريستى انوار حق و آثار صدق در بشره مبارك او مشاهده نمودى شعراى صبح سعادت ز جبين تو هويدا * آن حسن چه حسن است تبارك و تعالىبعضى برآنند كه بيّنه قرآن است و يتلوه بمعنى يقرؤه و شاهد جبرئيل ع است يا لسان حضرت رسالتپناه ص يا اعجاز و نظم او و اگر يتلوه بمعنى يتبعه دارند شاهد انجيل است و در زاد المسير آورده كه انجيل تابع قرآن است بتصديق و بشارت اگرچه قبل ازو نازل شده استوَ مِنْ قَبْلِهِو پيش از انجيل يا قرآن تابع او بودهكِتابُ مُوسىكتاب موسى يعنى توريت چه او نيز در تصديق نبى امّى و بشارت بوجود او تابع است يعنى موافق است مر قرآن راإِماماًدر حالتى كه توريت پيشوا بوده مر اهل دين راوَ رَحْمَةًو سبب بخشايش بر منزل عليهم كه مؤمناناندأُولئِكَآن گروه كه صاحب بينهانديُؤْمِنُونَ بِهِمىگروند به قرآنوَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِو هر كه كافر شود به قرآنمِنَ الْأَحْزابِاز گروهى چند كه اهل مكهاند و آنكه حزب ايشان است در عداوت پيغمبر صفَالنَّارُ مَوْعِدُهُپس آتش دوزخ وعدهگاه اوست و لا محاله بدان رسدفَلا تَكُپس مباشفِي مِرْيَةٍ مِنْهُدر گمان ازين موعدإِنَّهُ الْحَقُّبه درستى كه اين وعده درست و راست استمِنْ رَبِّكَاز پروردگار تووَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِو ليكن بيشتر از مردمانلا يُؤْمِنُونَنمىگروند به آن و تصديق نمىكنندوَ مَنْ أَظْلَمُو كيست ستمكارترمِمَّنِ افْتَرىاز آنكس كه بربنددعَلَى اللَّهِ كَذِباًبر خداى دروغى يعنى نفى وحى او كند يا اثبات شريك كند براى اوأُولئِكَآن گروه مفتريانيُعْرَضُونَعرض كرده خواهند شد در موقفعَلى رَبِّهِمْبر پروردگار خودوَ يَقُولُ الْأَشْهادُو خواهند گفت گواهان يعنى حفظه و كرام الكاتبين يا پيغمبران براى هر امتى يا اعضا و جوارح ايشان گواهى دهند كههؤُلاءِ الَّذِينَكه اين گروه كه آنانند كه از روى عنادكَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْدروغ گفتند بر پروردگار خود باتخاذ ولد و شريكأَلا لَعْنَةُ اللَّهِبدانيد كه لعنت خداىعَلَى الظَّالِمِينَبر ستمكاران است يعنى بر كافران و مراد از لعنت دورى باشد از درگاه قرب پس صفت ظالمان مىكند و مىگويد .