9 / 35
روز كه گرم كرده شود بر آن مال در آتش دوزخ پس داغ كرده شود به آن پيشانى ايشان را و پهلوى ايشان را و پشت ايشان را و گفته شود اينست آنچه ذخيره نهاديد براى خود پس بچشيد آنچه ذخيره مىكرديد ( 35 )
9 / 36
هر آئينه شمار ماهها نزديك خدا دوازده ماه است در كتاب خدا روز كه آفريد آسمانها و زمين را از آن جمله چهار ماه حرام است اين است دين درست پس ستم مكنيد در آن چهار ماه بر خويشتن يعنى ( بقتال ناحق ) و جنگ كنيد با مشركان همه ايشان چنان كه ايشان جنگ مىكنند با شما همه شما و بدانيد كه خدا با متقيان است ( 36 )
شرح
يَوْمَ يُحْمىروز كه گرم كرده شود يعنى برافروزند آتش راعَلَيْهابر آن گنجهافِي نارِ جَهَنَّمَدر آتش دوزخفَتُكْوىپس داغ كرده شودبِهابدان دينارها و درمهاى سوزانجِباهُهُمْپيشانىهاى ايشان را كه در وقت ديدن فقرا گره بر آن زدهاندوَ جُنُوبُهُمْو پهلوهاى ايشان را كه از اهل فقر تهى كردهاندوَ ظُهُورُهُمْو پشتهاى ايشان كه بر درويشان گردانيدهاند و گفتهاند اشرف اعضاى ظاهره اين سه عضواند كه اشتمال بر اعضاى رئيسه كه دماغ و دل و جگر است دارند اين هر سه را در آن روز معذب گردانند به داغ و گويندهذا ما كَنَزْتُمْاينست آنچه گنج نهاده بوديدلِأَنْفُسِكُمْبراى منفعت نفسهاى خود و امروز سبب مضرت شما شدفَذُوقُواپس بچشيدما كُنْتُمْ تَكْنِزُونَو بال آنچه بوديد كه ذخيره مىكرديد و ذخيره كه و بال بدان متفرع نباشد اعمال صالحه است در امالى امام ظهير الدين ولوالجى مذكور است كه اگر ديگران خزينه مال كنند تو خزانه اعمال كن و اگر ديگران كنوز اعراض فانيه جويند تو رموز اسرار باقيه جوى قطعهيك درم كان دهى به درويشى * بهتر از گنجهاى مدّخر استزانچه دارى تمتعى بردار * كان دگر روزى كسى دگر استچون اعياد متعبدان اهل كتاب دائر بر ماه قمرى و سال شمسى است و سال شمسى سه صد و شصت و پنج روز و ربع روزى تقريبا و سال قمرى سه صد و پنجاه و چهار روز و كسرى پس در هر سه سال سنه ايشان سيزده ماه مىباشد و عدد سنه در حكم خدا دوازده ماه است پس حق سبحانه بناى اكثر اعمال اهل اسلام بر شهور قمريه نهاد و احكام صوم و حج و زكات و عدّت و غير آن بدان مرتب ساخت و در بيان عدد آن فرمودإِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِبه درستى كه شهور ماههاى كه پسنديده استعِنْدَ اللَّهِنزديك خداىاثْنا عَشَرَ شَهْراًدوازده ماه استفِي كِتابِ اللَّهِدر كتاب او يا در لوح محفوظ يا در حكم او نوشته است خداى اين حكم رايَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَدر روز كه بيافريد آسمانها و زمين رامِنْهاازين دوازده ماهأَرْبَعَةٌ حُرُمٌچهار ماه حرام است سه درهم پيوسته ذوالقعده و ذوالحجة و محرم و ديگر منفرد و آن ماه رجب استذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُاين است حساب درست در شمار ماههافَلا تَظْلِمُواپس ستم مكنيدفِيهِنَّدرين چهار ماهأَنْفُسَكُمْبر نفسهاى خود بارتكاب محرمات و هتك حرمت اين اوقات جمهور علماء برانند كه حرمت مقاتله درين ماهها منسوخ است و مراد از ظلم مباشرت معاصى است يا ترك قتال مقاتلان از اهل شرك اگرچه در همه شهرها ترك معاصى لازم است اما تخصيص نمود اين چهار ماه را به جهت شرف چه گناه درين ماهها مشابه است به گناه در حرم يا در حال احراموَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَو كارزار كنيد با مشركانكَافَّةًبا همه ايشان در اشهر حرم و غير آنكَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةًچنان كه همه ايشان با شما كارزار مىكنندوَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَو بدانيد آنكه خداىمَعَ الْمُتَّقِينَبا پرهيزگارانست به نصرت و حفظ آوردهاند كه طباع اهل جاهليت بقتل و غارت مستأنس شده بود و در ماههاى حرام قتال نمىكردند و چون سه ماه متصل حرام بوده به تنگ آمده گفتند ما سه ماه پىدرپى بىتاراج و غارت تحمل نداريم پس قلمس كنانى صورتى برانگيخت و در موسم ندا كرد كه معشر العرب خداى شما درين سال محرم را حلال گردانيد و حرمت او را تاخير كرد به ماه صفر مردمان قول او را قبول نمودند باز سال دگر منادى كرد كه خداى تعالى درين سال محرم را حرام ساخت و صفر را حلال كرد و گاه بودى كه در اثناى محاربات ايشان ماه حرام نو شدى حرمت او را تاخير كردندى به ماهى بعد ازو او را حلال داشتندى و در هر سالى چهار ماه را حرام مىدانستند اما اختصاص اشهر حرم را فروگذاشته مجرد عدد را اعتبار كردندى و اين عمل را نسى مىگفتند حق سبحانه فرمود