81 / 14
بداند هر شخصى آنچه حاضر ساخته است ( 14 )
81 / 15
پس قسم مىخورم به ستارهاى بازگرونده ( 15 )
81 / 16
سير نماينده غائب شونده ( 16 )
81 / 17
و قسم بشب چون بازگردد ( 17 )
81 / 18
و قسم بصبح چون بدمد ( 18 )
81 / 19
هر آئينه قرآن گفتار فرشته است گرامى قدر ( 19 )
81 / 20
صاحب توانائى با وقار نزديك خداوند عرش ( 20 )
81 / 21
فرمانبردارى كرده شده در ملكوت آسمان متصف به امانت ( 21 )
81 / 22
و نيست اين يار شما ديوانه ( 22 )
81 / 23
و هر آئينه يار شما ديده بود آن فرشته را به كرانه ظاهر آسمان ( 23 )
81 / 24
و نيست يار شما بر علم پنهان بخلكننده ( 24 )
81 / 25
و نيست قرآن گفتار شيطان راندهشده ( 25 )
81 / 26
پس كجا مىرويد ( 26 )
81 / 27
نيست قرآن مگر پند عالمها را ( 27 )
شرح
عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْبداند هر نفسى آنچه حاضر ساخته باشد از اعمال خير و شر تا آدمى ازين دوازده حال كه مذكور شد شش به زمين دنيا و شش به زمين محشر مشاهده نكند نداند كه چه كرده است و آنگاه كه بداند ببيند كه با هر خيرى كرامتى و عطائى است و با هر شرى ملامتى و عتابى است بر نيكى حسرت خورد كه چرا زياده نكردم و بر بدى اندوه خورد كه چرا مباشر آن شدم و آن حسرت و اندوه هيچ فائده ندهد نظمتو امروز فرصت غنيمت شمار * كه فردا ندامت نيايد به كاربكوش اى توانا كه فرمان برى * كه در ناتوانى بسى غم خورىفَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِپس سوگند مىخورم به ستارگان پنهانشونده در روزالْجَوارِ الْكُنَّسِروندگان در مغارب خويش كه نهانشوندگان در شعاع آفتاب در كشف الاسرار آورده كه مراد خمسه متحيّرهاند يعنى 1 زحل و 2 مشترى و 3 مريخ و 4 زهره و 5 عطارد و خنوس ايشان رجوع است و كنوس ايشان استقامت و گفتهاند خنس گاو كوهيست و كنس آهو -وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَسوگند به شب آنگاه كه پيش آيد و هوا را تاريك گرداند يا باز پس رود و ظلمت زائل شود و اين كلمه از اضداد استوَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَو سوگند به شب آنگاه كه دم زند يعنى طلوع كند و تنفس او مبدأ طلوع اوست جواب قسم چيستإِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍبه درستى كه قرآن هر آئينه خواندن فرستاده اوستكَرِيمٍبزرگوار نزد خداى يعنى جبرئيل عليه السلام در تبيان آورده كه مراد محمد است صلى اللّه عليه و سلّم بقول اوّلذِي قُوَّةٍصفت جبرئيل ع باشد يعنى او خداوند قوت بود در قلع مؤتفكات و صيحه ثمودعِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍنزديك خداوند عرش با جاه و منزلتمُطاعٍفرمان برده شده در ميان ملائكه يعنى هر چه گويد فرمان برندثَمَّ أَمِينٍدر آسمانها با امانت در وحىگزارى و اگر از رسول كريم مراد محمد باشد صلى اللّه عليه و سلّم پس او صاحب قوت بود در طاعت و نزديك خدا خداوند قدر و مكانت است و مطاع يعنى مستجاب الدعوات است و امين بر اسرار غيبوَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍو نيست صاحب شما يعنى محمد صلى اللّه عليه و سلّم ديوانه چنانچه شما گمان مىبريدوَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِو به درستى كه ديد پيغمبر ص جبرئيل را به صورت اصلى او به افق روشن يعنى مطلع آفتابوَ ما هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍو نيست پيغمبر بر چيزهائى پوشيده و آنچه وحى به دو رسد بخيل كه شما را تعليم ندهد و از شما بپوشدوَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍو نيست قرآن سخن ديو رانده بشهبفَأَيْنَ تَذْهَبُونَپس كجا مىرويد و از سخنى كه بدان راستى و درستى است چرا ازو اعراض مىكنيدإِنْ هُوَنيست قرآنإِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَمگر پندى مر عالميان را يا نيست محمد ص صلى اللّه عليه و سلّم مگر شرف اهل عالم را .