67 / 21
آيا كيست آنكه روزى دهد شما را اگر بازگيرد خدا رزق خود را بلكه محكم پيوستهاند در سركشى و رميدگى ( 21 )
67 / 22
آيا كسى كه برود نگونسار افتاده بر روى خود راهيافتهتر است آيا كسى كه مىرود راست ايستاده بر راه راست ( 22 )
67 / 23
بگو اوست آنكه بيافريد شما را و پديد آورد براى شما شنواى و چشمها و دلها اندكى شكر مىكنيد ( 23 )
67 / 24
بگو اوست آنكه پراگنده ساخت شما را در زمين و بسوى او برانگيخته خواهيد شد ( 24 )
67 / 25
و مىگويند كافران كى باشد اين وعده اگر راست گوئيد ( 25 )
67 / 26
بگو جز اين نيست كه علم نزديك خداست و جز اين نيست كه من ترساننده آشكارم ( 26 )
شرح
أَمَّنْ هذَا الَّذِيآيا آن كيست كه اشارت توان كرد به دو كه اين آن كس است كه بمحض عنايتيَرْزُقُكُمْروزى مىدهد شما راإِنْ أَمْسَكَاگر بازگيرد خداى -رِزْقَهُروزى خود از شما بامساك مطر يا ابطال اسباب كه حصول و وصول رزق را وسائط و وسائلاند يعنى اگر خدا وظيفه رزق از شما بازدارد آن كيست كه شما را روزى تواند داد و كفار مىدانند كه خالق و رازق او است و كفر ايشان نه از جهل استبَلْ لَجُّوابلكه ستيزه كردند و درافتادندفِي عُتُوٍّدر عناد و سركشى از حقوَ نُفُورٍو رميدگى از حق و نفرت از راستىأَ فَمَنْ يَمْشِيآيا كسى كه مىرودمُكِبًّا عَلى وَجْهِهِسر فروافگنده بر روى خود يعنى نگونسار مىرود و پس و پيش و راست و چپ خود نمىبيندأَهْدىراهيافتهتر استأَمَّنْ يَمْشِيآيا نكس كه مىرودسَوِيًّاراست ايستاده همه اطراف مشاهده مىكند و رفتن او واقع استعَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍبر راهى راست رساننده به مقصد و مقصود اين مثل است براى كافر گمراه كه در بيداى غوايت حيران و سرگردان مىرود و مؤمن راهيافته كه بر طريق حق از روى بصيرت سلوك مىكند رباعىفرق است ميان آنكه از روى يقين * با ديده بينا رود اندر راه دينبا آنكه دو چشم بسته بىدست كسى * هر گوشه همىرود به ظن و تخمينقُلْ هُوَ الَّذِيبگو اى محمد ص مر مشركان را كه آن خدائى كه شما را به دو دعوت مىكنم او آن كس است كه بقدرت كاملهأَنْشَأَكُمْبيافريد شما راوَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَو بداد شما را شنوائى تا سخنان حق شنويدوَ الْأَبْصارَو ديدها تا به او دلائل قدرت و بدائع فطرت مشاهده كنيدوَ الْأَفْئِدَةَو دلها تا در معانى كلمات الهى و دقايق مصنوعات پادشاهى تفكر و تامل نمائيد و شما بسيار مىشنويد و مىبينيد و ليكنقَلِيلًا ما تَشْكُرُونَاندك شكر مىگوئيد مر اين نعمتها راقُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْبگو خدا آن خدائى است كه بعد از آفريدن شما را پراگنده ساختفِي الْأَرْضِدر زمين يعنى هر يك را منزلى و مكانى و راهى و كارى داد تا تعبد كنيد و فرمانبردارى نمائيدوَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَو بسوى او بازگرديده خواهيد شد تا جزاى كردار و گفتار خود يابيدوَ يَقُولُونَو مىگويند آن مشركان مر پيغمبر ص و ياران وى رامَتىكى باشدهذَا الْوَعْدُاين وعده حشر و يافتن جزاإِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَاگر هستيد شما راستگويانقُلْبگو اى محمد ص در جواب ايشان كهإِنَّمَا الْعِلْمُجز اين نيست كه دانش قيامت يعنى علم بوقت آمدن اوعِنْدَ اللَّهِنزديك خداى است و غير او بر ان اطلاع نداردوَ إِنَّما أَنَاو جز اين نيست كه مننَذِيرٌبيمكنندهاممُبِينٌآشكارا يعنى بآمدن قيامت شما را بيم مىكنم اما به زبان آمدن او دانا نيستم .