39 / 5
آفريد آسمانها و زمين به تدبير درست مىپيچاند شب را بروز و مىپيچاند روز را بر شب و رام ساخت آفتاب و ماه را هر يكى مىرود در زمان معين آگاه باش همونست غالب آمرزنده ( 5 )
39 / 6
آفريد شما را از يك شخص باز بيافريد ازان شخص زنش را و فروفرستاد براى شما از چهارپايان هشت قسم مىآفريند شما را در شكم مادران يك نوع آفريدن بعد از آفريدن ديگر در تاريكيهائى سهگانه اينست خدا پروردگار شما مر او راست پادشاهى نيست هيچ معبود مگر او پس از كجا گردانيده مىشويد ( 6 )
شرح
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَبيافريد آسمانها و زمين رابِالْحَقِّبه راستى نه بباطل و بازى بلكه در آفرينش هر يك از ان صد هزار آثار قدرت و اطوار حكمت تعميه است تا ديده در ان از روى اعتبار ارقام معرفت آفريدگار بر صفحات آن دلائل مطالعه نمايند بيتنوشته است بر اوراق آسمان و زمين * خطى كه فاعتبروا منه يا اولى الابصاريُكَوِّرُ اللَّيْلَدرمىآرد شب راعَلَى النَّهارِبر روز به پرده ظلمت آن نور اين را مىپوشدوَ يُكَوِّرُ النَّهارَو درمىآرد روز راعَلَى اللَّيْلِبر شب بشعاع روشنى آن تاريكى اين را مخفى سازد يا درمىافزايد از شب بروز و از روز به شبوَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَو رام كرد آفتاب و ماه را تا سير مىكنند بفرمان اوكُلٌّ يَجْرِيهر يك از ايشان مىرودلِأَجَلٍ مُسَمًّىتا زمانى نام برده كه منتهى دور است در سير هر روزه و هر ماه و هرساله يا تا وقت انقطاع يعنى تا قيامتأَلا هُوَ الْعَزِيزُبدانيد كه خداى تعالى غالب است بر همه چيزها مجموعه مكنونات مغلوب و مقهور وىاندالْغَفَّارُآمرزنده كه سلب اين نعمتها نمىكند از آدميان با وجود وقوع شركت و معصيت ايشانخَلَقَكُمْبيافريد مر شما را اى آدميانمِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍاز تنى تنها كه آدم استثُمَّپس خبر كرد شما را كهجَعَلَ مِنْهابيافريد ازو يعنى از جنس يا از استخوان پهلوى چپ اوزَوْجَهازن او را يعنى حوّا و گفتهاند اوّل اخراج ذريت كرد از ظهر او پس حوّا را آفريدوَ أَنْزَلَ لَكُمْو ابداع و ايجاد كرد براى شمامِنَ الْأَنْعامِاز چهارپايانثَمانِيَةَ أَزْواجٍبهشت صنف نر و ماده از شتر و گاو و گوسپند و ميش و بز تا از ايشان نفع مىگيريد به خورش و پوشش صاحب لباب آورده كه انعام را از بهشت به زمين فرستاديَخْلُقُكُمْمىآفريند شما رافِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْدر شكمهاى مادران شماخَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍآفريدنى پس از آفريدنى يعنى نطفه را علقه مىسازد و آن را مضغه آنگه عظم عارى پس استخوانى پوشيده بلحم پس جسد مستوىفِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍدر سه تاريكى كه ظلمت مشيمه است و ظلمت رحم و ظلمت بطنذلِكُمُ اللَّهُآنكه اين فعلها مىكند خداى است عز و جلّرَبُّكُمْآفريدگار شمالَهُ الْمُلْكُمر او راست بادشاهى مطلق كه زوال و فنا به دو راه نيابدلا إِلهَ إِلَّا هُوَنيست معبودى بسزا مگر اوفَأَنَّى تُصْرَفُونَپس كجا گردانيده مىشويد از راه حق با وجود اين دليلهاى روشن .