2 / 283
و اگر مسافر باشيد و نيابيد نويسنده را پس لازم است گرو بدست آورده شده پس اگر امين داند گروهى از شما گروهى را پس بايد كه ادا كند آنكس كه امين دانسته شد امانت خود را و بايد كه بترسد از خدا پروردگار خود و پنهان مكنيد گواهى را و هر كه پنهان كند آن را پس هر آئينه گناهكار است دل او و خدا به آنچه مىكنيد آگاه است ( 283 )
2 / 284
خدا راست آنچه در آسمانهاست و آنچه در زمين است و اگر آشكارا كنيد آنچه در دل شماست يا پنهان داريد آن را البته حساب آن بگيرد از شما خدا پس بيامرزد كسى را كه خواهد و عذاب كند كسى را كه خواهد و خدا بر همه چيز تواناست ( 284 )
شرح
وَ إِنْ كُنْتُمْاگر باشيد شماعَلى سَفَرٍدر سفر على اينجا بمعنى فى استوَ لَمْ تَجِدُوا كاتِباًو نيابيد كاتبى كه ثبت حقوق كند يا نويسنده باشد و ادوات كتابت يافته نشودفَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌپس وثيقه باشد گردهاى قبض كرده شده يعنى فراستدهفَإِنْ أَمِنَپس اگر امين داردبَعْضُكُمْ بَعْضاًبرخى از شما برخى را و دل از خيانت او جمع داردفَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَپس بايد كه ادا كند آن كس كه امين داشته شده است يعنى مديونأَمانَتَهُوام او را و انكار حق نه كندوَ لْيَتَّقِ اللَّهَو بايد كه بترسد از خدارَبَّهُاعنى پروردگار او در امانت خيانت نه كندوَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَو مپوشيد گواهى را كه پوشيدن آن از گناهان كبائر استوَ مَنْ يَكْتُمْهاو هر كه بپوشد گواهى رافَإِنَّهُپس به درستى كهآثِمٌ قَلْبُهُبزهمند و گناهكار است دل او و در اضافت اثم بقلب تنبيه تمام است بر وعيد ربانى مر كاتم شهادت را چه جرائم قلبيه سختتر و غليظتر است از آثام متعلّقه اعضاى ظاهرهوَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَو خدا بهآنچه مىكنيد از اظهار شهادت و كتمان آنعَلِيمٌداناستلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِمر خداى راست آنچه در آسمانهاست از ستاره و فرشته يا او راست عوالم روحانيه كه استار غيوب و بواطن صفاتاندوَ ما فِي الْأَرْضِو آنچه در زمينهاست از اركان و مواليد يا او راست عوالم جسمانيه كه ظواهر اسماء و مظاهر افعالاندوَ إِنْ تُبْدُواو اگر آشكارا كنيدما فِي أَنْفُسِكُمْآنچه در نفسهاى شماست از عزائم و نياتأَوْ تُخْفُوهُيا پنهان داريد آن رايُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُشمار مىكند خدا شما را بدان چيز يا خبر مىدهد شما را از آن تا دانيد كه داناى ضمائر و مطلع بر سرائر است آوردهاند كه حق سبحانه روز قيامت اعمال بنده را به تمام به روى احصا كند از گفتار زبان و كردار اعضا و انديشه دلفَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُپس بيامرزد بعد از ان احصا مر آنكس را كه خواهد بفضل خودوَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُو عذاب كند هر كرا خواهد بعدل خودوَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍو خدا بر همه چيز از غفران و تعذيبقَدِيرٌتواناست بعضى برانند كه اين آيت به آيتلا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهامنسوخست و جمعى گويند محكم است زيرا كه قول اصح نزد اصوليان آنست كه نسخ بر احكام متعرض شود نه بر اخبار و اين آيت خبرست پس منسوخ نشود و نزول آيت لا يكلف اللّه بعد ازين براى آنست تا دانند كه مؤاخذه در خطره نخواهد بود زيرا كه در وسع نيست آوردهاند كه چون اين آيت نازل شد صحابه كرام رض از تامل در مضمون آن متألم گشته بىطاقت شدند از صديق و فاروق و معاذ بن جبل رض و بعضى از اعيان انصار رض اتفاق نمودند كه به ملازمت حضرت رسالتپناه ص رفته صورت حال بموقف عرض بايد رسانيد پس ايشان بجناب نبوتمآب آمده گفتند يا رسول اللّه كلفنا من العمل ما لا نطيق به ما را تكليف كارى كردند كه قوّت آن نداريم بلكه چيزى بما فرستادند كه طاقت استماع آن نمىآريم حضرت استفسار نمود كه آن چه خبر و كدام عمل است گفتند يا رسول اللّه عنان دلها در قبضه اقتدار و زمام انديشهها در پنجه اختيار ما نيست احيانا خيال معاصى در دل ما مىآيد و فكر مناهى در خاطر ما خطور مىنمايد و ما آن را مكروه مىداريم و از قوت بفعل نمىآريم و حق سبحانه مىفرمايد كه يحاسبكم به اللّه اگر ما را بدان بگيرد كار دشوار شود و هيچكس از عهده آن بيرون نيايد سيّد عالم ص فرمود كه مگر شما همان مىگوئيد كه بنى اسرائيل گفتند سمعنا و عصينا لا جرم چندين بليه بر گفتار ايشان متضرع شد ، بگوئيد سمعنا و اطعنا دلهاى اصحاب رض از كلام سيد احباب اطمينان تمام يافته گفتند سمعنا قوله و اطعنا امره به بركت اين گفتار كار دشوار ايشان رو به آسانى نهاد و حضرت حق سبحانه در ثناى اين امت و سبكسارى ايشان اين آيت فرستاد كه .