هامش
نيز حاضر بود .
فقال : « اما واللَّه لوددت أنّك متّ في هذا اليوم ومتنا معك ولم نر هذا اليوم ، فإنّا رجعنا راغمين بما كرهنا ورجعوا مسرورين بما أحبّوا . »
گفت : « سوگند با خداى ، دوست داشتم كه تو بمرده بودى وما نيز با تو بمرده بوديم واين روز را نمىديدم كه ما مراجعت كنيم ، ذليل وزبون ونوميد از آنچه مىخواستيم . ودشمنان ما مراجعت مىنمايند ، بر گردن آرزو سوار شده ، شادكام وخرسند . »
از اينكلمات رنگ مبارك حسن افروخته گشت . حسين عليه السلام به جانب أو تند نگريست وغمزى فرمود . حجر ساكت شد . آنگاه حسن عليه السلام فرمود : « يا حجر ! ليس كلّ النّاس يحبّ ما تحبّ ، ولا رأيه رأيك ، وما فعلت إلّاإبقاء عليك واللَّه كلّ يوم هو في شأن . »
فرمود : « اى حجر ! نه آن است كه آنچه را تو دوستدارى مردمان دوستدار باشند وآنچه را تو پسندى پسنده دارند . ومن اين كار نكردم ، الا آن كه حفظ جان ومال تو را خواستم . وخداى را هر روز به مصلحت وقت تقديرى است . »
سپهر ، ناسخ التواريخ امام حسن مجتبى عليه السلام ، 1 / 250 - 251
بالجملة ديگر بار حسن عليه السلام فرمود :
« أيّها النّاس ! أنشدكم باللَّه هل تعلمون أنّ أبا سفيان دخل على عثمان حين بويع في مسجد رسول اللَّه ، فقال : يا ابن أخي ! هل علينا من عين ؟ فقال : لا ، فقال أبو سفيان : تداولوا الخلافة فتيان بني اميّة ، فوَ الّذي نفس أبي سفيان بيده ما من جنّة ولا نار . أنشدكم باللَّه أتعلمون أنّ أبا سفيان أخذ بيد الحسين حين بويع عثمان وقال : يا ابن أخي اخرج معي إلى بقيع الغرقد ، فخرج حتّى إذا توسّط القبور اجترّه فصاح بأعلى صوته : يا أهل القبور الّذي كنتم تقاتلونا عليه سابق اليوم صار بأيدينا وأنتم رميم ، فقال حسين بن عليّ : قبّح اللَّه شيبتك وقبّح اللَّه وجهك ، ثمّ نتر يده وتركه ، فلولا النّعمان بن بشير أخذ بيده وردّه إلى المدينة لهلك ، فهذا لك يا معاوية ، فهل تستطيع أن تردّ علينا شيئاً ؟ »
فرمود : « اى مردمان ، سوگند مىدهم شما را با خداى . آيا نمىدانيد كه أبو سفيان بعد از بيعت مردم به عثمان ، به سراى أو رفت وگفت : اى برادرزاده ، آيا سواي بنىاميه ، بيگانه وجاسوسى در اين سراى هست ؟ گفتند : نيست . گفت : اى جوانان بنى أمية ، خلافت را مالك شويد ودست به دست دهيد . سوگند به آن كس كه جان أبو سفيان در دست اوست ، نه بهشتى است ونه دوزخى ، سوگند مىدهم شما را با خداى ، آيا نمىدانيد كه أبو سفيان وقتي كه مردم با عثمان بيعت كردند ، دست حسين عليه السلام را گرفت وبه قبرستان بقيع غرقد آورد وأو را به ميان گورستان كشيد ، وبه آواز بلند ندا در داد كه : اى أهل قبور ، شما با ما بر سر خلافت ، مقاتلت مىكرديد . امروز به زير خاك پوسيده أيد وكار به دست ما افتاده . »
حسين عليه السلام فرمود : « خدا زشت كناد اين شيخوخت تو را ، وقبيح دارد روى تو را .