هامش
اين كه علي عليه السلام را به حسد وبغى نسبت كردى وصحابه را فسقه خواندى ، جز از در كذب وغوايت نيست [ . . . ] . » سپهر ،
ناسخ التواريخ أمير المؤمنين عليه السلام ، 1 / 275 - 276
در خبر است كه أسامة بن زيد را كه غلام رسول خداى بود ، با عمرو بن عثمان بن عفان بر سرزمينى منازعت افكندند ، وداورى به نزد معاوية بردند . عمرو گفت : « هان اى اسامة ، مرا انكار مىكنى ؟ »
اسامة گفت : « چنان پندار مىكنى كه نسب تو مرا مسرور مىدارد ؟ »
چون سخن ايشان به مناقشه انجاميد ، مروان برخاست ودر كنار عمرو بن عثمان نشست ، واز اين سوى حسن عليه السلام برخاست ودر كنار اسامة جاى كرد . سعيد بن العاص ، در پهلوى مروان مقام كرد ، وحسينبن على عليهما السلام ، در جوار حسن نشيمن فرمود . عبداللَّهبن عامر جانب سعيد گرفت ، عبداللَّهبن جعفر در خدمت حسين آرميد . عبداللَّه بن الحكم به سوى عبداللَّه بن عامر شتافت ، عبداللَّه بن عباس به عبداللَّه بن جعفر پيوست . چون معاوية اين بديد ، بيمناك شد كه فتنه انگيخته شود ، قال : « لا تعجلوا ، أنا كنت شاهداً إذ أقطعها رسول اللَّه صلى الله عليه وآله اسامة » .
گفت : « شتابزدگى نكنيد ، من خود شاهدم كه رسول خدا اين زمين را به اقطاع اسامة مقرر داشت . »
پس هاشميون برخاستند وراه خويش پيش داشتند . وامويون روى به معاوية آوردند ، فقالوا : « ألا كنت أصلحت بيننا . فقال : دعوني ، فوَ اللَّه ما ذكرت عيونهم تحت المغافر بصفّين إلّاولبّس عليَّ عقلي وإنّ الحرب أوّلها النّجوى ، وأوسطها شكوى ، وآخرها بلوى . »
گفتند : « بهتر از آن نبود كه در ميان ما كار به مصالحت كنى . »
معاوية گفت : « مرا بازداريد ، سوگند با خداى ، به ياد نمىآورم حرب صفين را ، ونگريستن چشم ايشان را در زير مغفرها ، الّا آن كه عقل از سر من پرواز مىكند . همانا أول حرب ، كار به مسارّت ونجوا مىگذرد ، ودر وسط آن سخن به عتاب وشكايت مىرود ، ودر پايان امر ديدار بلايا ومنايا مىشود . »
وبه شعر امرء القيس تمثل كرد :الحرب أوّل ما تكون فتية * تسعى بزينتها لكلّ جهولثمّ قال : « ما في القلوب يشبّ الحروب ، والأمر الكبير يدفعه الصّغير » .
يعنى : « آن آتشى كه در كانون خاطرهاست ، تنور حرب را گرم مىكند وكار بزرگ را خردتر كارى دفع مىدهد . »
واز در تمثل اين اشعار را قرائت كرد :قد يلحق الصّغير بالجليل * وإنّما القرم من الأفيلوسحق النّخل من الفسيل
سپهر ، ناسخ التواريخ امام حسن مجتبى عليه السلام ، 1 / 294 - 295