( ص ) اندك نشان داده است تا مسلمانان با اندك بودن دشمن سرافكنده و سست و ترسناك و ضعيف نگردند و دلهايشان قوى و روحيهشان استوار گردد پس قطعا لازم است كه اندك نشان دادن پروردگار مشركين را در بيدارى نيز به همين مقصود و منظور باشد .
اين بود وجه اندك نشان دادن مشركين به نظر مسلمانان ، اما غرض و منظور از كم نشان دادن مسلمين به ديدگاه مشركين ، مطلبى است كه قبلا آن را بيان داشتهايم و نيازى به تكرار آن نيست .
بسيار اتفاق افتاده است كه آنچه را انسان در حال خواب و آرامش مىبيند ، موجب تقويت نفس و اطمينان خاطر مىگردد ، به طورى كه آدمى داراى سعه صدر مىگردد و به عزم و ارادهاش قاطعيت مىبخشد - . اما چيزى را كه شخص در حال بيدارى با قلبى كاملا مطمئن و يقينى خالص مىبيند ، قطعا او را بهتر و كاملتر به مقصود مىرساند .
اما آنچه را كه بعضى از مفسرين گفتهاند كه مراد آيه
« فِي مَنامِكَ »
عبارت است از « فى عينيك » ، و از - چشم - به - خواب - تعبير شده است ، چون با چشم ، خواب حاصل مىگردد .
سيد رضى مىفرمايد كه اين ، تفسير و توجيهى بى مورد و بسيار بى معنا است و نمىتوان بر آن اعتماد كرد و به آن توجه نمود ، چون اولا آنچه را كه پيامبر اكرم در حال خواب ديده است ، عينا آن واقعه بتفصيل در روايات نقل شده است و اين امر مىرساند كه آن حضرت خواب ديده است نه اين كه در بيدارى به او دستور داده شده است . ثانيا تعبير از چشم به خواب ، شنونده را به اشتباه خواهد انداخت ، بعلاوه كه چنين چيز ، عدول از شيوه مستقيم فصاحت است و اگر فرضا توجيه اين دسته از مفسرين صحيح باشد ديگر نيازى به كلمه - رؤيتى - كه در آيه قبل آمده نيست كه فرموده :
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ قَلِيلًا
، و نيز كم نشان دادن عدد مشركين در چشم آن حضرت بى فايده خواهد بود چون آيه بعد ، همين معنا را مىرساند ، زيرا وقتى حق تعالى به مسلمين خطاب مىكند :
وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا
بدون شك رسول اللَّه ( ص ) نيز جزو مخاطبين ، بلكه فرد اعلاى آنان است ولى چون در آيه قبل حق تعالى ، تنها رسول اللَّه ( ص ) را با اين نوع از ديدن مخاطب قرار داده است مىفهميم كه ديدن در خواب ، خاص آن حضرت است . اما به نظر مسلمانان ، تعداد مشركين اندك جلوه كردن ، در حال بيدارى بوده است و پيغمبر اكرم ( ص ) هم يكى از آن مسلمين مىباشد .
پس دو حال مختلف بوده است ، يكى خاص رسول اكرم ( ص ) كه در خواب ديده است