يكديگر جدا سازد و باعث شود كه با همديگر به زد و خورد بپردازند ، وجود نداشت و اگر گاهى به دشمنى و جنگ با همديگر مىپرداختند در اثر فتنهگرىها و تحريكاتى بود كه به منظورهاى مختلف و به صورتهاى مختلف براى ايجاد تفرقه ميان آنان انجام مىيافت . بنا بر اين هر گاه عوامل اختلاف وجود داشت جنگ و خونريزى هم وجود داشت و هر گاه آن عوامل به علل و مناسباتى ، دست از تحريكات و فتنهگرى بر مىداشتند ، آشتى و دوستى بر قرار بود ، در قرن چهارم و در اوايل قرن پنجم در بيشتر موارد ، معارضات و اختلافات و گاهى جنگ و خونريزى در جريان بود ، اما از اواخر نيمهء اول قرن پنجم و نيمهء دوم آن قرن و در اوايل قرن ششم ، در بسيار از مواقع طرفين در حال آشتى و دوستى بودند و با همديگر به زيارت مىرفتند و برخوردشان دوستانه بود .
از جمله مواردى كه در قرن چهارم ميان طرفين توافق و دوستى بر قرار گرديد و هر دو فرقه با هم به زيارتگاهها و مساجد رفتند در سال 369 بود . « 84 » در قرن پنجم ، در سال 442 سنى و شيعهء بغداد با يكديگر متحد شدند ، اهالى محلهء كرخ ( مهمترين محلههاى شيعه ) به محلهء دروازهء نهر القلايين ( از محلههاى اهل تسنن ) رفتند و در آنجا نماز گزاردند و در مشهد ( كاظميه ) در اذان حى على خير العمل گفتند و اهل محلهء قلايين در مسجد عتيق و مسجد محلهء بزازان ، الصلاة خير من النوم گفتند و دو گروه با يكديگر آميزش و آشتى كردند و به زيارت مشهد على ( ع ) و حسين ( ع ) رفتند و در محلهء كرخ بر صحابه طلب رحمت نمودند ، در روز اول ذيحجة باز عازم زيارت مشهد كربلا و كوفه ( نجف ) شدند ، مردم محلهء نهر الدجاج ( كه پيرو تسنن ) بودند و اهل محلهء كرخ پرچمهاى رنگ آميزى و طلا كارى شده بيرون آوردند ، دو فرقهء سنى و شيعه با هم گرد آمدند و به مسجد جامع شهر ( شهر بغداد ) رفتند ، در آنجا پرچمهاى محله باب الشام و كوچهء دار الرقيق را ، به استقبالشان آوردند ، سپس در حالى كه علامتها در برابرشان در حركت بود ، برگشتند ، و از محلهء كرخ ، عبور كردند ، اهل آن محله ، در مقابل پاى ايشان پول نثار كردند .
تركان و اهل سنت با هم به زيارت رفتند و اين ، امر بىسابقهاى بود . « 85 » در اين سالها گاهى آشتى مبدل به دشمنى مىگرديد و وقايع ناگوارى رخ مىداد ، باز آشتى و دوستى بر قرار مىشد . از جمله در ماه شعبان سال 502 اهل سنت با كمال آراستگى براى زيارت قبر مصعب بن زبير بيرون آمدند ، مردم هر محلهاى جداگانه با زينت و آلات
هامش
( 84 ) مسكويه در تجارب الامم ج 6 ، ص 607 ، چاپ مصر .
( 85 ) ابن الجوزى ج 8 ، ص 145 و 146 .