حنبلى بودند ، در جنوب كرخ محلهء نهر القلايين بود كه آنها نيز حنبلى مذهب بودند ، در سمت چپ قبله كرخ ، محلهء باب المحمول بود كه آنها هم اهل تسنن بودند . « 90 » اين موقعيت باعث شده بود كه محلهء كرخ ، به غير از اوقاتى كه ميان سنى و شيعه آشتى و دوستى برقرار بود ، مرتب در معرض حمله و هجوم بود و به جز در ايام عاشورا و غدير كه مراسم و مردم آن محله مورد هجوم يا معارضه قرار مىگرفتند ، در مواردى به تحريك رجال حكومت يا علل ديگر به آن محل حمله مىشد و اموال مردم و سرمايه تجار به يغما مىرفت . « 91 » و خود محله به آتش كشيده مىشد ، به همان گونه كه قبلا گفته شد اين اعمال در اثر منظورهاى خاصى انجام مىيافته و به هيچوجه جنبه اعتقادى نداشته است ، از جمله اين كه در سال 361 ابو الفضل وزير ( وزير عز الدوله ) در بغداد ، چون براى پرداخت مقررى به سپاهيان و اطرافيان خود ، به پول احتياج داشت ، اقدام به مصادره اموال مردم كرد ، از اهل ذمه شروع نمود ، آن گاه به سراغ مسلمانان رفت ، طورى شد كه در مساجد و كنيسههاى يهوديان و كليساهاى مسيحيان و در همه جا به او نفرين مىكردند ، در ميان حاجبان او مردى بدخوى و پست فطرت بود كه به دستاويز تعصبى كه نسبت به اهل سنت نشان مىداد ، به محلهء كرخ كه مركز شيعه و محل زندگى تجار بزرگ بود ، حمله برد ، آنجا به سختى آتش گرفت و سرمايههاى مردم تلف شد . « 92 » باز در سال 363 كه ميان عز الدوله و سبكتكين سردار با قدرت ترك اختلاف و دشمنى وقوع يافته بود ، طرفداران سبكتكين كه فرقهاى منسوب به تسنن بودند ، با شيعه ( كه هواخواه ديلميان بودند ) به جنگ برخاستند ، عدهء شيعه چون نسبت به مهاجمين اندك بود ، در داخل محلهء كرخ تحصن اختيار كردند ، خونها ريخته شد از محارم هتك حرمت شد ، كرخ دوباره آتش زده شد ، بازرگانان تنگدست گرديدند ، عياران سرمايههاى آنان را چپاول كردند ، شيعه براى عز الدوله ديلمى شعار مىدادند و اهل سنت براى سبكتكين و تركان . « 93 »
مسجد براثا
ابن حوقل گفته است كه مسجد براثا در جانب غربى بغداد است و آن را امير المؤمنين على صلوات اللَّه عليه ، احداث كرده است . « 94 » اما بنا بگفته ياقوت حموى براثا با
هامش
( 90 ) ياقوت ج 4 ، ص 255 .
( 91 ) تجارب الامم مسكويه ج 6 ، ص 308 و 309 در ضمن وقايع سال 361 .
( 92 ) مسكويه ج 6 ، ص 308 و 309 .
( 93 ) مسكويه ج 6 ، ص 328 .
( 94 ) صورة الارض ص 316 .