مطرح نمىسازد .
فضيلت نماز بر روزه :
اين بحث در باره حديث « الصوم جنّة » : روزه سپر است پيش آمده . شريف رضى پس از عنوان كردن حديث مزبور مىنويسد : ابو عبد اللَّه محمد بن يحيى جرجانى « 76 » فقيه ، به من مىگفت : نزد اصحاب ما ، نماز افضل از روزه است چون امساكى كه در روزه هست در نماز هم هست باضافه اين كه در نماز خشوع و تلاوت قرآن هم هست پيامبر ( ص ) در حديثى فرمود : مادامى كه انسان در حال نماز است بدنش در حال جهاد با شيطان مىباشد پس نماز متضمن جهاد هم هست پس افضل است . به نظر نگارنده ، مطلب فوق هر چند كه جزو مباحثات سيد با علما ، آورده شده ليكن روشن است كه مناظره و بحثى در ميان نيست بويژه اگر دنباله كلام باز سخن ، ابو عبد اللَّه فقيه جرجانى باشد .
آخرين مورد در اين فصل ، بحثى است كه ايشان پيرامون آيهء
وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى
النّساء ، 3 دارند .
سيد شريف رضى پس از تفسير و توجيهى كه راجع به ارتباط صدر و ذيل اين آيه دارد از شافعى نقل مىكند كه او در معنى آيهء
ذلِكَ أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا
مىگفته است : معناى آيه اين است كه : عيالتان زياد نشود .
و اين اشتباه آشكارى است از شافعى زيرا بر پندار او مىبايستى گفته مىشد : « ذلك ادنى او لا تعيلوا ، » ( از باب افعال ) يعنى : أن لا تكثروا عيالكم . چون عرب مىگويد : امشى الرجل ، يعنى : ماشيهاش فراوان شد . يا أثرى يعنى : ثروتش زياد شد به فراوانى خاك و يا اعال الرجل يعنى : عيالش بسيار گرديد .
بنا بر اين نظر شافعى در اين مورد خطاست و هر چند كه شافعى مكانتى علمى و حقى غير قابل انكار دارد ولى بهر حال اين اشتباه او در زمينهء شناخت زبان و لغت و ويژگىهاى بيانى شگفتآور نيست زيرا از چنين اشتباهى جز كسانى كه در اين باب تخصص عالى و قدمى راسخ دارند مصون نيستند و ما با ابو عبد اللَّه محمد بن يحيى جرجانى كه سابقهاى در فقه دارد در همين مقوله و اين كه شاگردان شافعى مىپنداشتند كه او علاوه بر علم شريعت در لغت و ادبيات نيز تقدم دارد بحثها داشتيم و من برخى از خطاهاى شافعى را كه در
هامش
( 76 ) ابو عبد اللَّه محمد بن يحيى الجرجانى مؤلف شرح الجامع الكبير فى فروع الفقه الحنبلى و كتاب الجامع الكبير از آثار محمد بن حسن شيبانى است . آن گاه كنيد به : معجم المؤلفين عمر رضا كجاله ، 12 ، 101 و 112 چاپ دار حياء التراث العربى ، بيروت .