مختصر ابو جعفر « 18 » طحاوى را نزد وى قرائت مىكردم وقتى به اين مسئله رسيده بوديم گفت :
از ابو على فارسى « 19 » . و ابو الحسن على بن عيسى رمانى « 20 » پرسيدم : آيا به مقتضاى آيه ، مسح بايد همه سر را بپوشاند يا اگر قسمتى مسح شود كافى است ؟ هر دو فرمودند : با مسح بعض سر ، عنوان مسح صدق مىكند و كافى است و اين ، دليل بر آنست كه مسح بخشى از سر در وضو كافى است چنان كه اصحاب ما ( اماميه ) مىگويند . « 21 »
شهادت زن در نكاح :
مورد ديگر بحثى است كه ايشان ضمن آيه 36 آل عمران مطرح كرده و پس از بحثى شيوا پيرامون جمله
« وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى »
مسئله را كشانده به اين كه آيا گواهى زن در عقد ازدواج پذيرفته است يا نه ؟ بعد مىگويد برخى فقها « 22 » شهادت زنان را در نكاح جائز نمىدانند و عقد و نكاح را فقط با شهادت مردان صحيح مىدانند و اين مسئله بين ابو حنيفه « 23 » و شافعى مورد اختلاف است . شافعى قائل به قول نخست است كه ياد كرديم اما ابو حنيفه عقد نكاح با گواهى يك مرد و دو زن را هم صحيح مىداند و قوت با قول ابى حنيفه است و من از جمله چيزهائى كه از استادمان ابو بكر محمد بن موسى خوارزمى آموختم آن گاه كه نزد او مختصر طحاوى را مىخواندم ، همين مسئله است .
او در تأييد نظر ابو حنيفه و رد قول شافعى مىگفت : گواهى يك مرد و دو زن در عقد نكاح صحيح است و سخن شافعى باستناد روايت « لا نكاح الا بشاهدين » مردود است زيرا خداوند در قرآن مىفرمايد :
وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ
هامش
( 18 ) طحاوى ابو جعفر . احمد بن محمد ، فقيه حنفى ، متوفى بسال 321 در مصر ، نخست بر مذهب شافعى بوده و بعد به مذهب حنفى گرائيده است ، كتاب احكام القرآن ، اختلاف العلماء و تاريخ كبير از آثار اوست و خيابانى كتاب « مختصر الطحاوى فى فروع الحنفيه » را از آثار او مىشمرد ، ريحانة الادب ، 4 ، 48 و الكنى و الالقاب ، 2 ، 407 .
( 19 ) ابو على حسن بن احمد فسوى نحوى معروف به ابو على فارسى ، متوفى به سال 377 ، يكه تاز ميدان علم و ادب و پيشواى عصر خود در دانش نحو كه سخنانش سند ارباب فضل و ادب بوده است الكنى و الالقاب ، 3 ، 4 .
( 20 ) ابو الحسن على بن عيسى رمانى ، نحوى مشهور بسال 382 يا 384 در گذشته است ، الكنى و الالقاب ، 2 ، 251 .
( 21 ) تلخيص البيان فى مجازات القرآن ، تصنيف الشريف الرضى ، 280 تحقيق محمد عبد الغنى حسن چاپ مصر ، افست كتابفروشى بصيرتى .
( 22 ) فقهاى اماميه در عقد نكاح شهادت را لازم و واجب نمىدانند فقط در طلاق گواهى عدلين را واجب مىشمارند البته گواهى در عقد نكاح از نظر ايشان مستحب است و در اين معنى فرقى ميان زن و يا مرد نيست ، پس مسئله ميان فقهاى اهل سنت مورد اختلاف است .
( 23 ) ابو حنيفه نعمان بن ثابت يكى از ائمه چهارگانه اهل سنت ، او بقولى در سال 150 در بغداد در گذشته است ، ريحانة الادب ، 7 ، 76 .