رؤيا فقه را مطرح فرموده و فاطمه بنت ناصر مادر اين دو بزرگوار نيز به شيخ تعليم فقه را عنوان نموده است با اين وصف مىتوان تصور كرد كه شريف رضى در فقه و علم احكام ، براعت نداشته و به درجه اجتهاد و فقاهت نرسيده باشد ؟ ! اين يك مورد در باره اين كه سيد شريف رضى پيش از پرداختن به آموزشهاى ديگر با مراقبتهاى مادرش ، به مرجع اماميه در عصر خود يعنى : شيخ مفيد عليه الرحمة سپرده شده تا فقه بياموزد در اين جا موارد ديگرى هست مشعر بر اين كه سيد نزد فقهاى ديگر مذاهب اهل سنت نيز درس خوانده و فقه آنان را نيز آموخته است كه به اين نمونهها گاه و بيگاه در ميان آثار او بر مىخوريم و از آن جمله است : ابو بكر محمد بن موسى خوارزمى « 10 » كه در المجازات النبويه و حقائق التأويل ضمن مطرح كردن يك مسئله فقهى از اين استادش ياد مىكند و ما به مواردى اشاره مىكنيم .
وجوب نكاح و عدم آن :
سيد شريف رضى رحمه اللَّه ضمن طرح حديث نبوى « خصاء أمتى الصوم » پس از يك بحث كوتاه ادبى و بلاغى پيرامون حديث مزبور و اين كه روزه تأثير شگرفى در شكستن سورت شهوت دارد مىگويد : شنيدم استادمان ابو بكر محمد بن موسى خوارزمى عفى اللَّه عنه در آن موقع كه ما نزدش درس مىخوانديم و بحث به باب نكاح رسيده بود ، در باره وجوب ازدواج و عدم آن مىگفت : مىتوان با اين حديث استدلال كرد كه ازدواج ( در اصل ) واجب نيست بر خلاف نظر داود « 11 » كه او در عمر يك بار واجب مىداند ، و طرز استدلال استاد چنين بود كه رسول خدا در اين حديث روزه را به جاى ازدواج مطرح فرموده و باصطلاح ، آن را بدل از نكاح قرار داده و از آن جا كه بدل و عوض در حكم مبدل و معوض است اگر اصل واجب باشد بدل هم واجب مىباشد مثل تيمم بدل از وضو و مثل كفارات و عوضهايش و امثال آن و چون
هامش
( 10 ) ابو بكر محمد بن موسى خوارزمى ، متوفى بسال 403 از فقهاى اهل رأى و اساتيد ايشان بوده ، در بغداد سكونت داشته و رياست حنفيان به او رسيده است ، تاريخ بغداد ، حافظ ابو بكر احمد بن على خطيب بغدادى ، 3 ، 347 ، چاپ افست دار الكتب العلميه ، بيروت .
و علامهء امينى ، او را از اساتيد فقه شريف رضى دانسته و به كتاب المجازات خود او استناد جسته است ، رجوع كنيد به : الغدير ، عبد الحسين الامينى النجفى ، 4 ، 184 چاپ دار الكتاب العربى بيروت 1403 .
( 11 ) ابو سليمان داود بن على ، فقيه ظاهرى ، اصلا از اصفهان بوده و پيشواى ظاهريان است ، او نخستين كسى است كه نظرات اسحق بن راهويه را علنا رد كرد و قبل از او به سبب مهابت وى ، كسى جرأت چنين كارى را نداشته است ، داود اصفهانى به سال 270 در گذشته ، وى مؤسس مذهب ظاهرى در فقه است كه قياس را قبول ندارند ، تاريخ بغداد ، خطيب بغدادى ، 8 ، 369 .