الباب الثالث فى فضايل العدل و الحث عليه و التحذير عن الظلم و النهى عنه
قال الله تعالى
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ .
« 1 » معبود مطلق و پاذشاه
شرح
( 1 ) - سوره مباركه نساء قسمتى از آيه 62 :
خدا مىفرمايد شما را كه بدهى زينهارها با خداوندانش و چون حكم كنى ميان مردمان حكم كنيد به عدل .
قوله ( ان الله يامركم ) بعضى مفسران گفتند سبب نزول آيه آن بود كه رسول ص مكه بگشاد و در مكه شد خواست تا در خانه كعبه شود كليد را عثمان بن طلحة بن الحجبى داشت من بنى عبد الدار و او از جمله سدنه و خدم كعبه بود در خانه در بست و بر بام شد و كليد بدست داشت و از دست نميداد و گفت اگر دانستمى كه او رسول خداست كليد به او دادمى امير المؤمنين عليه السلام در بگشاد و رسول ص در خانه رفت و نماز كرد چون بدر آمد عباس گفت يا رسول الله كليد در خانه مرا ده تا سقايت حاج و سدانت كعبه مرا باشد خداى تعالى اين آيه فرستاد كه :( إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها )رسول ص على عليه السلام را گفت كليد را به او ده امير المؤمنين عليه السلام بيامد و كليد با عثمان داد و از او عذر خواست عثمان گفت يا على آمدى و مرا بيازردى و كليد بقهر از من بستدى و اكنون نه به آن زبان ميگوئى اين رفق چيست و آن عنف چه بود گفت خداى تعالى در اين معنى آيتى فرستاد و آيت بر او خواند و او درحال گفت اشهد ان لا الله الا الله و ان محمدا رسول الله و ان عليا ولى الله و اسلام آورد و جبرئيل آمد و گفت اى رسول الله تا اين خانه باشد كليد ايشان راست . قولى ديگران است كه اين آيه بر عموم است در هر امانتى كه باشد و در هر امانتدارى كه باشد چنان كه رسول ص فرمود ( ادالامانة الامن ائتمنك و لا تخن من خانك ) گفت امانت بانكس ده كه ترا امين دارد و خيانت نكن بانكه با تو خيانت كند و اين قول عبد الله عباس است و ابى كعب و حسن و قتاده و روايت كردهاند از صادق عليه السلام و باقر عليه السلام زيد بن اسلم و شهر بن حوشب و مكحول گفتند مراد باهل امانات امامانند و بامانت امامت است . خداى تعالى ميفرمايد امامان را كه امامت بر سبيل امانت يكبيك تسليم بكنيد و اين قول نيز روايت است از باقر و صادق عليهما السلام و باقر عليه السلام گفت نماز و زكات و روزه و حج از جمله امانات است و غنيمت از اين جمله است كه امانت در او بجاى آرند و خيانت نكنند در او . قوله ( و اذا حكمتم بين الناس ان تحكموا بالعدل ) حقتعالى گفت شما را كه مكلفانى كه اداء امانت كنى با خداوندانش رسول ص گفت ( على اليد ما اخذت حتى توديه ) گفت بر دست واجب است آنچه بازگرفت تا با جايگاه خود بازدهد . و نيز ميفرمايد كه چون از ميان مردمان حكم كنى عدل كنى و جور نكنى عجب باشد كه خداى تعالى ظالم را عدل فرمايد و او عدل نكند ( تفسير ابو الفتوح رازى ) .