« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا »
« 155 »
و چون شخص « 156 » انسان ازين عالم بوذ و نفس « 157 » از آن عالم و آفرينش او بتوسط ملائكه و ادوار افلاك و آثار كواكب و اظهار عناصر « 158 » ، لاجرم « 159 » زبدهء « 160 » اركان « 161 » و تتمهء آفرينش آمذ و اول فطرت و آخر طينت . و صاحب سخن خوشگوى و حكيم النفس شيرين نفس ، فردوسى طوسى رحمه الله درين معنى سره « 162 » ميگويذ :
شعر
ترا از دو گيتى برآوردهاند * به چندين ميانجى « 163 » بپروردهاند
شرح
( 155 ) - و بتحقيق گرامى داشتيم اولاد آدم را و برداشتيم آنها را در صحرا و دريا و روزى كرديم آنها را از پاكيزهها و افزونى داديم آنها را بر بسيارى از آنان كه آفريديم افزونى ( سوره بنى اسرائيل . آيه 70 - ترجمه از تفسير ابو الفتوح رازى جلد سوم صفحه 361 ) .
( 156 ) - شخص : رجوع شود بصفحه 2 حاشيه 6 .
( 157 ) - نفس : رجوع شود بصفحه 2 حاشيه 10 .
( 158 ) - عناصر : جمع عنصر رجوع شود بصفحه 16 حاشيه 131 .
( 159 ) - لاجرم : ناگزير و بالضرور و لا علاج چه لا حرف نافيه است و جرم بفتحتين بمعنى علاج و گزير و چاره ( انندراج ) .
( 160 ) - زبده : در فارسى بمعنى خلاصه و برگزيده و پسنديده و بهترين و خوبترين از هر چيزى و صافى و بىغش از هر چيزى و مغز و ميانه و وسط .
( نقل باختصار از فرنودسار ) .
( 161 ) - اركان : جمع ركن . جزو اعظم هر شىء و كرانه كوه و گوشه ديوار .
( انندراج ) .
( 162 ) - سره : بفتح اول و ثانى . نيكو و راست و بىعيب و خلاصه و پسنديده و برگزيده و اعلى و نفيس باشد چنانكه هر چيز زبون و بد و عيبدار را پايه گويند . ( نقل باختصار از برهان قاطع ) .
( 163 ) - ميانجى : مصلح در ميان دو كس واسطه و وساطت و رسول و رسالت هر دو آمده چو رامش بمعنى مطرب و مطربى و جادو بمعنى سحر و ساحر . ( بهار عجم ) و در مصطلحات نوشته كه ميانجى قاصد و نيز بمعنى ايلچىگرى ظاهرا مركب است از ميان و لفظگى كه بكاف فارسى كلمه نسبت است پس كاف را بجيم بدل كرده چنين خواندهاند . صاحب غياث گويد كه چون لفظ ميانه را بياء متصل كردندهاى مختفى بكاف فارسى بدل شده و بجيم عربى مبدل گشت و يا آنكه مركب باشد از ميان و لفظ چى كه كلمه تركى است كه براى معنى صاحب و خداوند و دارنده است پس به جهت تخفيف جيم فارسى بجيم عربى بدل گشت .
( انندراج ) .