عكس آن ترتيب ، پس اوّل بايد كه ارادتش در إرادة واحد مطلق كه موجود كلّ است مستغرق ومنتفى شود چنانكه أو را هيچ اراده مخالف اين اراده نماند ، وچون وجود كلّ تابع أرادت واحد مطلق گشت - تعالى ذكره - پس هر چه آيد مطابق إرادة أو آيد ، واين درجة رضا است وصاحب اين درجه هميشه در بهشت بود
« لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَلَدَيْنا مَزِيدٌ
» ( « 1 » ) ، وبه اين سبب خازن بهشت را رضوان خوانند چه تا به اين مقام نرسند از نعيم بهشت لذت نيابند
« رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ
» ( « 2 » ) ؛ وبعد از آن بايد كه قدرتش در قدرت أو منتفى شود تا خود را هيچ قدرتى مغاير قدرت أو نداند ، واين مرتبه را توكّل خوانند
« وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ
» ( « 3 » ) ؛ وبعد از آن بايد كه علمش در علم أو تعالى منتفى شود وبخودى خود هيچ نداند ، واين مرتبه را تسليم خوانند
« وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيماً
» ؛ ( « 4 » ) وبعد از اين بايد كه وجودش در وجود الله ( عز وجل ) منتفى شود تا بخودى خود هيچ نباشد ، واين مقام أهل وحدت است
« أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ
» ( « 5 » ) .
واگر سالك اين طريقه نشود وبر حسب إرادة خود رود وإرادة أو هواهاى مختلف مخالف حق اقتضاء كند
« وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ
» ( « 6 » ) پس از هواهاى خود ممنوع شود
« وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ما يَشْتَهُونَ »
( « 7 » ) ودر
هامش
( 1 ) - ق : 35 .
( 2 ) - التّوبة : 72 .
( 3 ) - الطلاق : 3 .
( 4 ) - النساء : 72 .
( 5 ) - مريم : 58 .
( 6 ) - المؤمنون : 71 .
( 7 ) - سبأ : 54 .