حَيٍّ » ، (
« 1 »
)
مانند نصايح ومواعظ كه عموم مردم را به آن انتفاع باشد ، وليكن بعضي از آن اجاجست وبعضي آسن وبعضي غير آسن وبهترين غير آسن است ؛ وشير مادّه تربيت أصناف حيوانات است واز آب خاصّتر است چه نباتات وبعض حيوانات را از آن نصيب نباشد وخاصّ غذاى بعض حيوانات بود در أيام طفوليت ، مانند مبادى وظواهر علوم كه سبب ارشاد مبتديان باشد ، واز آن نيز بعضي مستحيل وبعضي متغير وبعضي غير متغير باشد ، وبهترين غير متغير است ؛ وعسل از شير خاصّتر است چه غذاى بعض أنواع حيوانات است وسبب شفاء بعض أصناف در بعض أحوال ، وموافق همه امزجه در همة أحوال نيست ، مانند حقايق وغوامض علوم است كه انتفاع بدان خاصّ الخواصّ ومحقّقان را باشد ، واز آن نيز بعضي كدر است وبعضي متوسّط وبعضي مصفّا ، وبهترين مصفّا است ؛ وخمر از عسل خاصّ تر است چه خاصّ به نوع انسان است واز ايشان نيز به بعضي أصناف در بعضي أحوال ، بر أهل دنيا حرامست وايشان را رجس وبر أهل بهشت حلال وايشان را طهور ، واز آن بعضي موذى است وبعضي متوسّط وبعضي ملذّ ، وبهترين ملذّ است پس طهور .
پس آب خلاص است از تشنگى وشير از نقصان وعسل از بيمارى وخمر ازاندوه ، وچون أهل بهشت أهل كمالند تمتّع ايشان عامّ است اين چهار را بر وجه اتمّ از آن جهت ياد كرد چه آنچه ناقص را به آن انتفاع بود كامل را نيز انتفاع بود ولا ينعكس ،
« مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيها مِنْ كُلِّ
هامش
( 1 ) - الأنبياء : 30 .