فعل « او » « 1 » به قصد و اختيار « بود » « 2 » چون فعل حيوان . و ديگر آنكه فعل « او » « 3 » بىقصد و اختيار « بود » « 4 » چون « جنبيدن » « 5 » سنگ از بالا به زير .
و آن قسم كه « فعل او به قصد و اختيار است » « 6 » دو قسم است : يكى [ آنكه ] « 7 » قصد « وى » « 8 » سوى يك چيز « بود » « 9 » ، لا جرم فعل « او بر يك جهت افتد ، و آن را نفس فلكى گويند » « 10 » . و ديگر [ قسم ] « 11 » آنكه « قصدها بسيار باشد او را » « 12 » و اختيارات مختلف ( افتد ) « 13 » و « بدين
هامش
( 1 ) - نسخ ديگر : وى .
( 2 ) - نسخ ديگر : باشد .
( 3 ) - نسخ ديگر : وى .
( 4 ) - نسخ ديگر : باشد .
( 5 ) - آ : حركت .
( 6 ) - ل د م : قصد فعل به اختيار كند - ح : فعل به قصد و اختيار كند - س آ : به قصد و اختيار باشد آن فعل .
( 7 ) - آ ندارد .
( 8 ) - ف : او .
( 9 ) - آ د ح ل م : باشد - در ف : از اول باب تا اينجا به اين ترتيب است : در اقسام نفوس و آن چهار است : فلكيست و حيوانى و نباتى و طبيعى . اما فلكى آنست كه قصد آن . . . » .
( 10 ) - س آ : او بر يك صفت آيد و آن را نفس فلكى گويند - ف : او يك صفت افتذ و آن را نفس فلكى خوانند - ل د م ح : وى بر يك جهت افتد و آن را نفس فلكى خوانند - ظاهرا « جهت » صحيح است چنان كه در كتاب معاد : « و القوة الفاعله بالقصد و الاختيار لاحدى الجهة و النسبة مخصوصة باسم نفس الفلكيه » .
( 11 ) - نسخ ديگر ندارد - ف : و حيوانى آنست كه قصدهاى او بسيارست و .
( 12 ) - ح م د ل آ س : « وى را قصدها بسيار باشد » .
( 13 ) - ل م د ف افزوده .