بهصورت عوامل مؤثر تلقى مىشوند و بىشك تبليغ و دعوت و تذكر ، انسان را به ايمان و هدايت و طاعت حق نزديك مىنمايد ولى مع ذلك علّت تامّه و به اصطلاح الزامآور و حتمى التأثير نيستند . با درنگ و تأمل در آنچه گفتيم معنى بقيه روايات اين فصل نيز روشن مىشود و اللّه الهادى .
8 - طينت و سرشت
ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى در جلد دوم كتاب اصول كافى بابى تحت عنوان « سرشت مؤمن و كافر » باز كرده و تعداد هفت حديث در اين زمينه از امامان معصوم عليهم السّلام روايت كرده است و استاد علّامه « رحمة اللّه عليه » در ذيل حديث نخست تحقيقى راجع به اخبار وارده در مورد طينت دارد .
در حديث آمده كه : على بن حسين فرمود : خداوند عز و جل پيغمبران را از طنين عليين و از سرشت بسيار عالى بيافريد . دلها و بدنهايشان را ، دل مؤمنان را از همين سرشت عالى ولى بدنهاى ايشان را از سرشتى پستتر خلق فرمود .
و كافران را از طينت سجين و از سرشت بسيار پست آفريده دلها و بدنهايشان را ، سپس خداوند ميان دو نوع طينت و دوگونه سرشت آميزش و اختلاط ايجاد كرد و لذا مشاهده مىشود كه از شخص مؤمن ، كافر و از فرد بىايمان ، مومن زاده مىشود و نتيجه آميختگى دو سرشت است كه مؤمن گناه مىكند و عمل بد انجام ميدهد و از كافر عمل نيكو و خير سر مىزند . پس دل مؤمنان متمايل به سرشت و طينتى است كه از آن آفريده شدهاند و دل كفار نيز گرايش به طينت خويش