دارند « 1 » .
استاد علّامه طباطبايى مىفرمايد : اخبار و احاديث فراوان داريم در اينكه خداى تعالى سعيدان را از طينت عليين ( از بهشت ) آفريده و افراد شقى را از سرشت سجين ( از آتش ) خلق كرده است و برگشت هريك از مردمان سعيد و اشخاص شقى به لازمه سرشت خويش است كه عبارت است از سعادت و شقاوت .
براينگونه اخبار دو ايراد گرفته شده است : نخست آنكه ، مفاد آنها مخالف قرآن است . دوم آنكه مفهوم اين احاديث مستلزم جبر باطل است .
در مورد بحث نخست بايد گفت : در قرآن مىخوانيم : « او خدايى است كه شما را از گل آفريد » و « شروع به خلقت انسان از گل كرد » از اين دو آيه استفاده مىشود كه انسان از گل آفريده شده است .
باز در قرآن مىخوانيم
وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها
« 2 » يعنى هر انسانى ، سمت و جهتى دارد كه بدان سو رو مىكند . و فرمود : « هر مصيبتى كه در روى زمين رخ مىدهد و يا شما گرفتار آن مىشويد همگى در كتابى است پيش از آنكه ما آنها را ايجاد كنيم » مفهوم اين آيات هم آن است كه سعادت و شقاوت و غايت و پايانى هستند براى انسان كه او متوجه و در حركت بهسوى آندو مىباشد .
و خداى تعالى مىفرمايد :
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ * فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ
هامش
( 1 ) محمد بن يعقوب كلينى ، اصول كافى ، دار الكتب الاسلاميّه ، ج 2 ، كتاب الايمان و الكفر ، باب طينة المؤمن و الكافر ، ص 2 ، ح 1 .
( 2 ) سورهء بقره ، آيهء 148 .