« اعجاب المرء بنفسه دليل على ضعف عقله » « 1 » .
6 - از مشخصات بارز سيرهء فلسفى علّامه ( ره ) زياد انديشيدن و قسمت مهم وقت را به تفكر پرداختن و كم سخن گفتن و سؤالى را بدون دقت جواب ندادن و قبل از تأمل حرف نزدن بود كه :
« اذا تمّ العقل نقص الكلام » « 2 » .
لذا نه بىجا سخن مىگفت و نه سخن بىجا داشت و نيز در بنان درسى و نبان تدوينى آنچنان گزيدهگوى و پختهنويس بود كه نشانههاى رنج درونبينى به صورت گنجهاى گرانمايه در تمام ابعاد نقد و تحليل فلسفى معظم له كاملا مشهود بود و هست و هيچگاه در ابطال آراء باطل ديگران و تزييف [ جعلى دانستن ] نظرات ناصواب پيشينيان ادب علمى را فراموش نمىكرد و عفت عقلى را ناديده نمىگرفت كه امير المؤمنين عليه السّلام فرمود :
« لكاد العفيف أن يكون ملكا من الملائكة » « 3 » .
7 - روش تحليلى حضرت استاد ( قده ) بررسى كامل موضوعات فلسفى بود و تا تصور صحيحى از موضوع مسأله بهدست نمىآورد ، هرگز وارد بحث نمىشد و به اثبات يا نفى آن نمىپرداخت و مىفرمود :
بسيارى از پيچيدگىهاى مسائل فلسفى مولود عدم بررسى كامل پيرامون موضوع محل بحث است و چون مباحث عقلى مدار واقعيتهاى خارجى دور مىزند اگر يك موضوعى بهدقت تصور شود بسيارى از لوازم و ملزومات و
هامش
( 1 ) اصول كافى ؛ باب عقل و جهل ، ح 31 ؛ ( خودبينى مرد دليل سستخردى او است ) .
( 2 ) نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، حكمت 68 ؛ ( چون عقل و خرد به مرتبه كمال رسد گفتار كم گردد ) .
( 3 ) نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، قصار 466 ؛ ( نزديك است شخص پاكدامن فرشتهاى از فرشتگان بشود ) .