شد .
3 - بافت فكرى حضرت استاد علّامه ( ره ) از تاروپود اصول بيّن يا مبيّن تشكيل مىشد زيرا فلسفه شناخت حقايق جهان هستى و امتياز واقعيتهاى عينى از پندارهاى وهمى است و اين جز با قياسهاى بين كه از بديهيات اوليه تركيب مىشود يا دليلهاى مبيّن كه به قضيههاى بديهى و اولى ختم بشود ميسر نخواهد شد از اين جهت بايد بيّن قضاياى بديهى كه زيربناى استدلالهاى فلسفى است و بين فرضيههائى كه تكيهگاه علوم تجربى است فرق گذاشت تا از به كار بردن فرضيه بهجاى قضيهء بديهى در فلسفه جدا پرهيز كرد و از پايههاى مخصوص علوم تجربى در تبيين مسائل عقلى كه تنها به قضيهء بديهى نيازمند است استفاده نكرد ، گرچه بهرهبردارى از اصول بديهى در علوم آزمايشى كاملا ممكن و بهجا مىباشد ولى بهمنظور رسيدن به مسائل فلسفى نه تنها از فرضيههاى علوم تجربى بهعنوان يك تكيهگاه اصيل استفاده نمىشود بلكه از قضايائى كه مورد تسلم مردم و قبول عامه است از آن جهت كه مسلم و مقبول عامه است نمىتوان برهان تشكيل داد ، گرچه تشكيل قياس جدلى از آنها ممكن است و امتياز بين اصل بديهى و اصل مسلم كه يكى در برهان و ديگرى در جدل و نيز در خطابه مورد بهرهبردارى قرار مىگيرند ، در منطق مبسوطا بيان شده است ولى فرق ميان قضيهء بديهى و فرضيه علمى كه يكى در برهانهاى فلسفى و ديگرى در استدلالهاى علوم تجربى مايهء استفاده واقع مىشوند بهنظر استاد علّامه ( ره ) چنين است .
فرضيه در يك علم نه براى استنتاج علمى مىباشد ، نه براى اين است كه ما به
سيرى در سيره علمى و عملى علامه طباطبايى ( ره ) از نگاه فرزانگان ( فارسى ) — صفحة 516
مساهمون: مراد على شمس
ص٥١٦