منثور و منظوم خويش گفتهاند بر مشهد عرفان مبتنى است كه « مرحله برين تعقّل دينى » است و قرآن كريم كه مراحل گوناگونى از عربى مبين تا امّ الكتاب و از حضيض لسان حجازى تا اوج علىّ حكيم دارد و حبل ممدودى است كه طرف طبيعى آن در ميان بشر و طرف فرا طبيعى آن در دست بىدستى خداى سبحان است ، پيام الهى است و هر مفسّرى تا در متن همين حبل ممدود باشد ( بدون افراط و تفريط ) ، تعقّل او دينى است و با مبانى دينى عقلى ، متون دينى نقلى را تفسير مىكند و هيچكدام برون دينى نيست « 1 » .
* حسن زادهء آملى ، حسن
تفسير عظيم الشأن « الميزان » كه عالم علم را مايهء فخر و مباهات است ، يكى از آثار نفيس قلمى و امّ الكتاب مؤلّفات اوست .
اين تفسير ، شهر حكمت و مدينهء فاضلهاى است كه در آن از بهترين و بلندترين مباحث انسانى و شعب دينى از عقلى و نقلى و عرفانى و فلسفى و حكمت متعاليه و اخلاقى و اجتماعى و اقتصادى و غيرها بحث شده است . « 2 »
اين ( تفسير آيه به آيه ) مطلبى است كه ابتدا ائمه ما تعليممان دادهاند و مرحوم علّامه طباطبايى اين سيره حسنه را از منطق وحى و از ولايت دارد و ايشان در اين باره سخن دارند كه قرآنى كه به زبان خودش مىفرمايد من تبيان كل شىء هستم حاشا و كلا كه تبيان خودش نباشد و اين حقيقت خودش بيانگر گفتار و عمل معصوم است ، تفسير آيه به آيه سيرهء مستمره علماى دين از صدر اسلام تاكنون
هامش
( 1 ) تفسير تسنيم ؛ ج 1 ، ص 199 .
( 2 ) يادنامه مفسر كبير استاد علّامه طباطبايى ، ص 80 ، 81 .