آنان پرورش يافتهاند كم نيست ؛ جماعت اخوان الصفا ، ميمون قداح ، جعفر ابن منصور ، نخشبى ، ابو حاتم رازى و ابو يعقوب سجستانى از جمله كسانى هستند كه مىتوان آنان را در زمرهء اين گروه بشمار آورد . شايد اغراقآميز نباشد كه بگوئيم حميد الدين كرمانى ، درميان اين دسته از انديشمندان اسلامى ، از ژرفانديشترين آنان بشمار مىآيد . اين سخن نيز دور از واقعيت نيست كه كتاب راحة العقل درميان مجموع آثار كرمانى جامعترين و باارزشترين اثر وى مىباشد . بههمين جهت است كه اين كتاب نزد علماى اسماعيلى يكى از مهمترين آثار فلسفى بشمار مىآيد ، و درنظر اين جماعت اطلاع از مندرجات آن نيز جز براى كسانى كه در علوم و معارف عقلى صاحبنظر باشند ، جايز نيست .
همانگونه كه گذشت اين كتاب داراى هفت « سور » است .
هريك از اسوار ، بجز سور هفتم ، نيز داراى هفت مشرع مىباشد ، و تنها سور هفتم است كه بر خلاف شش سور ديگر در چهارده مشرع تنظيم شده است . علت اينكه كرمانى مشارع سور هفتم را دو برابر هريك از ساير اسوار قرار داده ، اين است كه وى در تدوين كتاب خود به نوعى از ادوار و اكوار مذهب اسماعيلى نظر داشته است . مسألهء دور و كور از جمله مسائلى است كه علماى اسماعيلى به آن معتقد بودهاند و همواره در آثار آنان مطرح شده است . اين مسأله در تاريخ انديشهى بشر به صورتهاى گوناگون مطرح شده و مىتوان آن را يكى از مباحث پرماجراى تاريخ بشمار آورد .
كرمانى دربارهء علت انتخاب نام « راحة العقل » براى كتاب خود ، در آغاز آن ، چنين مىگويد : « آنچه وسائل و ابزار رفاه و آسايش عقل انسان را در نيل به مقام قدس فراهم مىسازد در اين كتاب موجود است » . به اين ترتيب ، فيلسوف كرمانى از
يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص٣٥٠