به بيان آيند عقول اكثرى مردم از قبول آن اعراض مىكنند و در واقعيت آن اعتراض .
و لكن سفرهء بيان به نحوى گسترده شد كه هيچكس از كنارهء اين سفرههاى روايات اهل بيت عصمت و طهارت بىبهره نمىماند ، بر اين خوان يغما چه دشمن چه دوست . و لكن حمل اسرار آيات و روايات براى او حدى از ارباب عقول و اصحاب قلوب است كه رخش مىبايد تن رستم كشد ، به قول شيخ رئيس در رسالهء معراجيه : شرط انبياء آنست كه هرمعقول كه دريابند در محسوس تعبيه كنند و در قول آرند تا امت متابعت آن محسوس كنند و برخوردارى ايشان هم معقول باشد و آنچه مراد نبى است پنهان نماند و چون به عاقلى رسد به عقل خود ادراك كند و داند كه گفتههاى نبى همه رمز باشد به معقول آكنده .
مضمون بعضى از روايات بقدرى عالى است كه امام باقر عليه السّلام آنها را به صعب و مستصعب تعبير فرمود و صعب را تفسير فرمود به مركبى كه هنوز سوارش نشدند و مستصعب آن مركبى كه چون آن را ببينند فرار كنند كما فى البصائر عن المفضل قال قال ابو جعفر عليه السّلام ان حديثنا صعب مستصعب ذكر ان أجرد ، لا يحتمله ملك مقرب و لا نبى مرسل و لا عبد امتحن اللّه قلبه للايمان . اما الصعب فهو الذى لم يركب بعد ، و اما المستصعب فهو الذى يهرب منه اذا رؤى ، و اما الذكران فهو ذكاء المؤمنين ، و اما الاجرد فهو الذى لا يتعلق به شىء من بين يديه و لا من خلفه ( الحديث ) .
و روايات ديگر قريب بههمين مضمون و به مضامين ديگر در اين مطلب آمده است . اين تعبيرات مختلف سفراى الهى به لحاظ انحاى ادراكات ما و مراتب و درجات اعتلاى وجودى ما است .
حديث شريف فرمود امرنا أن نكلم الناس على قدر عقولهم ،
يادنامه علامه طباطبائى ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى
ص١٢٥