مفارقات كه عالم بىماده و بىدهان و بىزبان است قرائت به چه معنى است ؟ آيا دهانها و زبانها مطابق عوالم متفاوتاند ؟ آيا بدنها در طول يكديگرند و تفاوت بين بدنهاى اين نشأه و بدنهاى آن نشأه به نقص و كمال است كه بدنها حكايت از يكديگر مىكنند و قرائتها و زبانها هم حكايت از هم مىكنند و بين آنها محاكات است چنانكه عوالم از يكديگر حكايت مىنمايند . به قول مير فندرسكى :
چرخ با اين اختران نغز و خوش و زيباستى * صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى
حتى اينكه شيخ عارف محيى الدين عربى در كتاب در مكنون در علم حروف گويد : للحروف صور فى عوالمها ، حروف را در هر عالم صورتى است قرآن را در هرعالم صورتى است و قرائت را نيز صورتى ، و هرمرتبه از وجود حكمى دارد .
امام به ابن حنفيه فرمود اقرأ وارق يعنى سير علمى قرآن بىحد و بىنهايت است ، اين بعد معنوى انسان است كه پايان ندارد .
ممكن است كه توهم شود چه كسى قادر است در اين اقيانوس عظيم الهى وارد شود ، و در اين بحر بيكران غواصى كند تا بتواند به فعليت مطلوب برسد ، و لكن اين وحشتى بيش نيست ؛ قرآن براى ارتقاى ما نازل شده است .
هرچيز كه دل بدان گرايد * گر جهد كنى به دست آيد
نمىبايست انديشيد كه اين امر نشدنى است . اين همه كتابهاى كتابخانههاى معظم جهان را ابناء نوع تو و اشخاص نظير تو نوشتهاند جهان مسخر تو است وحشت براى چه ؟ تو تشنگىآور بدست ، آب فراوان است
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ
( انفال 25 ) خداوند متعال آب را براى تشنه و تشنه را براى آب آفريده است ، به قول ملاى