ماهيت با تغير در وجود منافات ندارد . ( چرا كه حركت مقوله نيست ، بلكه نحوهاى از وجود تدريجى و سيلانى است ) .
اختلاف ملاصدرا و علامه طباطبائى درمورد موضوع حركت جوهرى
ملاصدرا در عين حال براى بقاى موضوع حركت قائل به هيولا با صورة مّا شده است ؛ يعنى در اينجا مىفرمايد : در حركت جوهرى نيز موضوع وجود دارد و آن ، ماده مع صورة مّاست « 1 » .
علامه طباطبائى در انتقاد به معظمله مىفرمايد : اگر وى بهجاى آن مىفرمود : در حركت جوهرى ، ماهيت ، ثابت است ، نه هويت و هستى آن و اينكه اساسا در حركت جوهرى به موضوعى نيازى نيست ، بهتر بود « 2 » . اساسا جوهر موضوع نمىخواهد .
هرچند بهنظر راقم اين سطور ، سخن ملاصدرا « مماشاتا للقوم » و همراهى با آنها بوده است ؛ چنانكه خود علامه هم به همين امر اعتقاد داشته ، مىفرمايد : « و هو الحركة الطولية ، المادة الأولى موضوع للصورة الأولى ثم هما معا موضوع الصورة الثانية . . . « 3 » ؛ در حركت طوليه ، مادهء اولى ، موضوع براى صورت اولى است ، سپس آندو ، موضوع براى صورت دومى و . . . » .
دليل مطهرى براى اثبات موضوع حركت جوهرى
شهيد مطهرى نظر ملاصدرا را درمورد اينكه موضوع حركت جوهرى ماده اولى با صورة مّاست ، پذيرفته است ، چرا كه حركت ، يك امر ميان قوه و فعل است ؛ يعنى امرى است كه تدريجا از قوه به فعل مىرسد ، پس حادث است و بلكه عين حدوث
هامش
( 1 ) . حركت و زمان ، ص 456 .
( 2 ) . همان ، ص 450 .
( 3 ) . نهاية الحكمه ، مرحله 9 ، ص 211 .