مرحله دهم قوه و فعل
مقدمه ،
تعريف قوه و فعل
المرحلة العاشرة : في القوّه و الفعل . . . و فيها ستة عشر فصلا .
مرحله دهم ، درمورد قوه و فعل است . مقدمه دربارهء تعريف قوه و فعل است .
وجود عينى يك چيز در اعيان ، ( نه در اذهان ) بهگونهاى كه بر آن ( چيز ) آثار مطلوبش مترتب باشد ، فعل ناميده مىشود و گفته مىشود : وجودش بالفعل است ( مثل مرغ كه فعليت و كمال تخممرغ است و تخممرغ ، امكان مرغ شدن را داراست ) و امكان آن ( وجود چيز ) كه قبل از تحقق آن ( وجود چيز ) است ، قوه ناميده مىشود و گفته مىشود : وجود آن ( چيز ) ، هنوز بالقوه است و آن ، مانند آب است كه ممكن است به هوا ( بخار ) مبدّل شود ، لذا هنگامىكه آن ، آب است ، بالفعل آب است و آن بالقوه ( و به امكان استعدادى ) ، هوا ( بخار ) است ؛ پس وقتى ( آب ) ، به هوا مبدل گشت ، آب ، بالفعل بخار ( هوا ) مىشود .
و قوه ( و استعداد خاص ) باطل مىگردد ، ( ولى استعداد عام و مطلق هميشه وجود دارد ، كه آن همان هيولا است ) . بنابراين ، بعضى از موجودات بالفعل هستند ( و هيچ كمال منتظرى ندارند و آن مربوط به عوالم مجرد است و برخى از موجودات از جهتى بالفعل و از جهت ديگر كه هنوز كمالات ديگرى را انتظار دارند ، بالقوهاند )