اللا قبول لقابلها « 1 » ؛ كيفيت استعدادى امرى است كه بهسبب آن ، يكى از دو جانب قبول و لاقبول براى قابلش ترجيح پيدا كند » ) .
كيفيات محسوس به حواس ظاهر چه انفعالات و چه انفعاليات
و رابعها : الكيفيّات المحسوسة . . . الحسّ ، مشروح فى كتبهم .
و چهارمين قسم از آنها ، كيفيات محسوس به حواس پنجگانهء ظاهرى است .
( علامه طباطبائى در اين مورد مىفرمايد : « من خاصيتها - الكيفيات المحسوسة - أن فعلها بطريق التشبيه اى جعل الغير شبيها بنفسها كما تجعل الحرارة مجاورها حارّا و كما يلقى السواد مثلا شبحهاى مثالها على العين « 2 » ؛ از جمله خواص كيفيات محسوس اين است كه فعلش به طريق شبيه ساختن است ؛ يعنى غير را شبيه خود مىكند ، چنانكه چيز گرم ، مجاور خود را گرم مىكند و سياهى نمونه خود را در چشم مىاندازد . » ) و آن كيفيات اگر سريع الزوال باشند ، مانند سرخى ناشى از خجالت و زردى ناشى از ترس ، از انفعالات ( غير راسخه ) ناميده شدهاند .
و اگر راسخ باشند ، مانند زردى طلا و شيرينى عسل ، از انفعاليات ناميده شدهاند .
( اين است كه در اولى حرف « يا » وجود ندارد ، چه آن نشان نقصان در معناست و در دومى حرف « يا » وجود دارد ، چه آن نشان كمال در معناست . « 3 » اين است كه ادبا گفتهاند :
« كثرة الالفاظ تدل على كثرة المعانى » ) .
براى علماى طبيعى و تجربى امروز در اينكه كيفيات محسوسه مثل رنگ و نور و حرارت و صوت و . . . در خارج ، بنابر آنچه در حس موجودند ، تحقق داشته باشند ، تشكيك وجود دارد كه در كتابهاى آنها مشروحا بحث شده است .
هامش
( 1 ) . همان ، مرحله 6 ، فصل 14 ، ص 119 .
( 2 ) . همان ، فصل 12 ، ص 114 .
( 3 ) . شرح منظومه ، مقصد 2 ، فريده 3 ، غرر فى الكيف .