خواص كمّ
تتمة : يختص الكمّ بخواصّ : . . . اللانهاية ، و هما كسابقتيهما .
تتمهء بحث ، اختصاص به خواص كميت دارد :
اولا : تضاد در ميان هيچيك از انواع كم ، بهسبب عدم اشتراك آنها در موضوع ، وجود ندارد و اشتراك در موضوع ، شرط تضاد است . ( عدد دو و سه مثل سفيدى و سياهى نيست كه وارد بر يك شىء بشود . مثلا اگر دو ، عارض گردو شود ، دو گردو وجود دارد و اگر سه ، عارض شود ، سه گردو وجود دارد ؛ يعنى موضوع اول كه يك جفت گردو است ، از بين مىرود و موضوع ديگرى كه سه گردو است به وجود مىآيد .
علاوه بر آنكه دو و سه نسبت به هم غايت خلاف ندارند و مثل عدد سه ، عدد دو را دربردارد ، ولى سياهى سفيدى را دربر ندارد « 1 » و در كم متصل هم اشتراك در موضوع تحقق ندارد ، زيرا موضوع حجم و جسم تعليمى ، جسم طبيعى و موضوع سطح ، حجم و موضوع خط ، سطح است و در حركت جوهرى هم انواع حركت از نظر موضوع با يكديگر متباين هستند ، مخصوصا اينكه حركت جوهرى است نه عرضى ) .
ثانيا : ( در كم متصل ) قبول قسمت وهمى و فرضى كم ، بالفعل و ذاتى و از نظر واقع ذهنى است چنانكه ( در آغاز همين فصل ) گذشت . ( در خارج براى كم قبول قسمت وجود ندارد و الا مقدار اولى از بين مىرود ؛ مثلا اگر طول يك مترى دو نيم بشود ، طول يكمترى نابود مىگردد ، پس انقسام ، وهمى است و اگر قسمت را به ماده نسبت بدهيم ، تقسيم فكى تحقق پيدا مىكند و قابل مثل يك متر با مقبول مانند اجزاى فرضى آن يك متر باهم جمع مىشوند ، لذا بالفعل قبول قسمت فرضى مىكند . « 2 » و علت اين
هامش
( 1 ) . همان ، مرحله 6 ، فصل 10 ، ص 83 .
( 2 ) . عبد الرزاق بن على لاهيجى ، شوارق الالهام فى شرح تجريد الكلام ، ص 389 .