مرحله ششم مقولات دهگانه
فصل اول : تعريف جوهر و عرض و عدد مقولات ؛ تقسيم ماهيت به جوهر و عرض
المرحلة السادسة : في المقولات . . . و الاستدبار ، من الانسان .
مرحلهء ششم ، درمورد مقولات دهگانه است و اينكه آنها اجناس عالى هستند كه انواع ماهوى به آنها منتهى مىشوند ( و در آن مرحله يازده فصل وجود دارد : ) فصل اول ، درمورد تعريف جوهر و عرض و تعداد مقولات است . ماهيت در اولين تقسيم به جوهر و عرض تقسيم مىشود ، پس آن ( ماهيت ) يا بهگونهاى است كه وقتى در خارج يافت بشود و موجود گردد ، بدون احتياج به موضوع و به اصطلاح « لا فى موضوع » است ، آن موضوعى كه در وجودش از آن ( ماهيت جوهرى ) ، بىنياز است .
( پس جوهر ماهيتى است كه وقتى موجود شود ، قوامش به خودش مىباشد و در موضوعى حلول پيدا نمىكند ، مثل انسان و درخت و مانند عرض و صفت نيست كه در موضوعى تحقق داشته باشد و موضوع در جوهر و عرض ، نيازى به جوهر و عرض ندارد ، زيرا در جوهر كه اصلا به موضوعى نياز نيست ، ولى در عرض كه به موضوع نياز هست ، موضوع به عارض محتاج نيست ، مانند سفيدى در جسم كه جسم نيازمند به سفيدى نيست ) ، خواه ( جوهر ) اصلا در موضوعى يافت نشده باشد ، مانند