مخلوطه ، مجرده و مطلقه
فالقسم الأوّل هو الماهيّة . . . لا به شرط و تسمّى « المطلقة » .
پس قسم اول كه ماهيت به شرط چيزى است ، مخلوطه و قسم دوم كه ماهيت به شرط لا است مجرده و قسم سوم كه ماهيت لابهشرط است ، مطلقه ناميده مىشود .
كلى طبيعى چيست ؟
و الماهيّة الّتى هى المقسم . . . فى أقسامه موجود بوجودها .
و ماهيتى كه مقسم براى اقسام سهگانه است ، كلى طبيعى ( و ماهيت ) است و آن ( كلى طبيعى بهگونهاى است ) كه در ذهن ، كليت عارضش مىشود و درنتيجه ، قابل بر انطباق بر كثيرين است ( و در خارج جزئيت ، عارضش مىشود ، لذا امتناع دارد بر كثيرين انطباق داشته باشد ) و آن ( كلى طبيعى ) در خارج وجود دارد ، چون دو قسم از اقسام آن ؛ يعنى مخلوطه ( ماهيت به شرط شىء و بهشرطلاى بهمعناى دوم ) و مطلقه ( لا به شرط شىء ) در خارج تحقق دارند و مقسم در اقسامش محفوظ و موجود به وجود آن ( اقسام ) است ( و هرقسمى همان مقسم است ، ولى اقسام نسبت به هم متقابلاند ) .
چرا كلى طبيعى در هرفردى اختصاص به آن دارد ؟
و الموجود منها فى كلّ فرد . . . بصفات متقابلة ؛ و هو محال .
و موجود از آن ( ماهيت كلى طبيعى ) در هرفردى ، بالعدد و بالشخص ، نه بالمفهوم ، غير موجود در فرد ديگرى است و اگر آن كلى طبيعى در تمام افراد ( يك نوع ) ، واحد و با وحدتش در تمام افراد موجود مىبود ، واحد ، عينا كثير مىبود كه اين محال است و ( افزون بر آن ) واحد بالعدد به صفات متقابل ، متصف مىشد و آن محال است .