تحقق مىيابد و آنچه علت پيدايش درخت است ، علت جسميت و ناميت آن هم مىباشد .
يادآور مىشويم كه دو ملاك ياد شده را نمىتوان از ويژگىهاى مفاهيم ذاتى دانست ، زيرا درمورد آن گروه از مفاهيم عرضى كه لازم ماهيت مىباشند نيز صادقند . مثلا مفهوم « زوجيت » نسبت به عدد چهار ، از مفاهيم ذاتى آن نيست ولى درعينحال هردو ويژگى فوق را داراست ، يعنى نه نياز بهواسطه در اثبات دارد و نه واسطه در ثبوت ، مفهوم امكان براى ماهيت نيز از اين قبيل است .
البته بايد توجه نمود كه آن دسته از مفاهيم عرضى كه لازمهء ذات مىباشند ، هميشه از ويژگى دوّم برخوردارند ، يعنى در تحقق يافتن ، نياز به سبب جداگانه ندارند ، ولى اين مفاهيم عرضى هميشه از ويژگى نخست ( واسطهء در اثبات ) برخوردار نيستند بلكه در صورتى داراى اين ويژگى هستند كه بيّن و آشكار باشند ، ولى اگر چنين نباشند ، فاقد ويژگى اوّل خواهند بود .
3 - تقدم از نظر تصور . ويژگى ديگر مفاهيم و معانى ذاتى اين است كه ، تعقل و تصور آنها مقدم بر تصور ماهيت است ، و به عبارت ديگر : تصور ذات منوط به تصور آنها است ، مثلا تا مفهوم جوهر و مفهوم قابل ابعاد سهگانه بودن تصور نگردد ، ماهيت جسم تعقل نخواهد شد .
اين ملاك اختصاص به ذاتى دارد و بر هيچيك از مفاهيم عرضى منطبق نيست ، هرچند از مفاهيم عرضى لازم و بيّن براى ماهيت باشد .
محقق طوسى ( ره ) دراينباره چنين گفته است : « و اثنتان اعم » يعنى دو ملاك از ملاكات سهگانه اعم از ذاتى مىباشند ، و محقق لاهيجى در توضيح آن گفته است :
آنچه جزء ماهيت است از واسطهء در اثبات و واسطهء در ثبوت بىنياز است ، ولى اينچنين نيست كه آنچه بىنياز از واسطه ( در اثبات ) است جزء ماهيت باشد ، زيرا بىنياز بودن از واسطه درمورد لوازم بيّن هم صادق است ( درحالىكه جزء ماهيت نيستند ) و نيز اينچنين نيست كه آنچه در ثبوتش براى ماهيت بىنياز از
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — صفحة 35
مساهمون: على ربانى گلپايگانى
ص٣٥