ماهيت نسبت به همهچيز است ، حتى نسبت به وجود ، و ماهيت به هيچوجه موجود نيست ، نه در خارج و نه در ذهن البته تصور ماهيت در ذهن منفك از وجود ذهنى آن نخواهد بود ، لكن اين وجود ملحوظ ما نيست و اعتبار نمىشود .
و به عبارت ديگر : ماهيت به شرط لا به حمل اولى در ذهن موجود است ، نه به حمل شايع .
و به عبارت سوّم : آنچه در ذهن موجود است ، مفهوم ماهيت به شرط لا است و نه مصداق آن . نظير آنچه در حل شبههء معدوم مطلق بيان گرديد .
بنابراين قسم اول از ماهيت به شرط لا به هيچوجه موجود نيست . ولى قسم دوم ، نسبت به وجود ، به شرط لا نيست ، بلكه مفروض اين است كه ماهيت موجود است و امر ديگرى هم به آن ضميمه گرديده است ، آنگاه اين ماهيت را نسبت به آن امر ضميمه به صورت « به شرط لا » لحاظ مىكنيم .
ج - مقسم اعتبارات ماهيت يا كلى طبيعى :
عنوان فوق در حقيقت ناظر به دو بحث است :
1 - مقسم اعتبارات سهگانه چيست ؟ هرگاه ماهيت به سه قسم به شرط شىء ، به شرط لا و لا به شرط تقسيم شود ، اين سؤال مطرح مىشود كه ماهيتى كه مقسم اين اقسام سهگانه است ، چيست ؟
از طرف ديگر باتوجه به اينكه نسبت مقسم به هريك از اقسام ، نسبت مطلق به مقيد است ، در اين صورت اين بحث پيش مىآيد كه باتوجه به اينكه يكى از اقسام ياد شده ، ماهيت مطلقه است ، بايد ماهيت مقسم بهگونهاى مطلق باشد كه حتى نسبت به ماهيت مطلقهاى كه از اقسام آن است هم اطلاق داشته باشد ، به گونهاى كه مطلقهء قسم ، قسمى از مطلقهء مقسم بشمار آيد .
در اينجا بحث دوم مطرح مىشود كه كلى طبيعى بر كداميك از ماهيت مطلقه مقسم يا مطلقهء قسم منطبق مىگردد ؟