آيا مقوله اضافه واقعيت عينى دارد ؟ از بحثهاى مربوط به مقوله اضافه اين است كه آيا تحقق خارجى دارد و يا فقط در ظرف ذهن موجود است ؟ .
حكيم طوسى مىگويد : « و ثبوته ذهنى » .
و علامه حلى در شرح مىگويد : صاحبنظران درباره تحقق خارجى اضافه اختلاف نمودهاند ، گروهى براى آن قائل به واقعيت عينى هستند ولى اكثر آنان ، آن را امرى ذهنى مىدانند ، آنگاه دلايل هردو طرف را نقل كرده است « 1 » .
لكن مصنف علامه در نهاية الحكمه قائل به وجود عينى آن گرديده و فرمودهاند : حس بر وجود خارجى آن گواهى مىدهد ، زيرا ما انواع مختلفى از اضافات را مىيابيم كه هريك آثار عينى خاصى دارد ، مانند اضافه ميان پدر و فرزند ، و اضافه ميان بالا و پائين و اضافه ميان نزديك و دور و مانند آن ، اضافه و نسبت در موارد ياد شده را نمىتوان ذهنى صرف دانست كه به هيچوجه حكايت از واقعيت خارجى ندارند ، بلكه اضافه در موارد فوق و نظاير آن ناظر واقعيت خارجى بوده و اوصاف عينى را حكايت مىكنند .
البته نحوهء وجود آن از قبيل محمولات بالضميمه نيست ، بلكه عقل پس از مطالعه دو موضوع خارجى كه نسبت مكرره ميان آنها برقرار است ، وصفى را از صميم ذات آنها انتزاع مىكند و آن را ناعت آن موضوعات قرار مىدهد ، بدون آنكه به ازاء آن وجود منحازى در خارج باشد « 2 » .
البته بنابراينكه وجود اضافه از محمولات بالضميمه نباشد ، و بلكه از محمولات من صميمه باشد ، اضافه از معقولات اولى نخواهد بود ، بلكه از معقولات ثانيه فلسفى است كه عروض آنها بر موضوعاتشان در ذهن است نه در خارج و تنها در ظرف خارج موضوعات به آنها متصف مىشوند ، به عبارت ديگر وجود آنها در خارج ، وجود رابط است ، نه وجود رابطى و محمولى .
هامش
( 1 ) كشف المراد ، ط مصطفوى ، ص 200 .
( 2 ) نهاية الحكمه ، مرحله 6 ، فصل 16 .