بنابراين وجود سخونت ( گرمى ) از اين نظر كه سخونت است ، از مقولهء كيف است و از اين نظر كه بهتدريج حاصل مىشود بهگونهاى كه امر ديگرى تدريجى از آن پديدار مىگردد و يا آنكه خود بهتدريج از يك امر تدريجى ديگر پديد مىآيد ، از مقولهء أن يفعل و أن ينفعل مىباشد » « 1 » .
مصنف نيز اين مطلب را در نهايه بهگونهاى ديگر يادآور شده و گفتهاند :
« از خواص اين دو مقوله اين است كه عارض مقولههاى ديگر مانند كيف و كم و وضع مىشوند و نيز معروض آنها از آن نظر كه معروض است ، خالى از حركت نيست ، و بههمين جهت با لفظ أن يفعل و ان ينفعل از آنها تعبير شده است كه ظاهر در حركت و تدريج مىباشند ، نه با لفظ فعل و انفعال كه در تأثير و تأثر دفعى هم به كار مىروند » « 2 » .
* * *
هامش
( 1 ) اسفار : ج 4 ، ص 225 .
( 2 ) نهاية الحكمه ، مرحله 6 ، فصل 21 .