شرح مطالب :
در اين فصل مطالب بسيارى مورد بحث قرار گرفته است كه نخست فهرست آنها را يادآور مىشويم ، آنگاه به بحث و بررسى آنها مىپردازيم :
الف - تركيب ماده و صورت اتحادى است . به عبارت ديگر ، دليل احتياج متقابل ماده و صورت .
ب - ملاك احتياج صورت به ماده دو چيز است : يكى تعين نوعى و ديگر تشخص وجودى .
ج - ملاك احتياج ماده به صورت حدوث و بقاء وجودى آن است .
د - علت فاعلى ماده ، عقل مجرد است .
ه - صورتى غيرمعين شريك العلة براى وجود مادّه است .
و - دو اشكال بر شريك العلة بودن صورت غيرمعين براى ماده .
1 - صورة ما ، واحد بالعموم است و ماده واحد بالعدد و واحد بالعدد اقوى از واحد بالعموم است و حال آنكه وجود علت بايد از وجود معلول اقوى باشد .
2 - تبدل صور ، موجب بطلان جزء علت ماده و درنتيجه موجب بطلان مادّه خواهد بود .
ز - پاسخ اين دو اشكال :
1 - تبدل صور به معنى بطلان آنها نيست ، بلكه به معنى تكامل آنها است ( پاسخ اشكال دوم ) .
2 - همهء صورتها به يك وجود موجودند ، بنابراين وجود صور واحد بالعدد است نه واحد بالعموم ( پاسخ اشكال اول ) .
و اينك شرح مطالب ياد شده :