وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ
راغب در مفردات گفته : ابدال و تبديل و تبدل و استبدال همه به معناى اين است كه چيزى را در جاى چيز ديگرى قرار دهى ، و اين اعم از معناى كلمه « عوض » است ، چون عوض در معنايش اين نكته نفهته كه آنچه مىگيرى در مقابل آنچه مىدهى ملك تو گردد ، ولى تبديل گاهى تغييرى را افاده مىكند كه بدلش به آدمى برنگردد ، مانند آيه
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ
آنهايى كه ستمگر بودند حرف را به غير آنچه دستور يافته بودند تبديل كردند تا آنجا كه مىفرمايد :
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ ،
و نيز خداى تعالى فرموده :
وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ
و نيز فرموده :
وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ
و نيز فرموده :
ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ .
پس تبديل به معناى تغيير ، مخالف با تبديل به معناى معروفش است ، زيرا در تبديل به معنى تغيير مفعول اول ماخوذ و مطلوب است ، به خلاف تبديل به معناى معروف ، پس در جمله
وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ
معنا اين است كه ما آيهى دومى را به جاى آيهى اولى بگذاريم و آن را باقى بداريم ، چون مطلوب است .
و جمله
وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ
كنايه از اين است كه حق هيچوقت از مورد خود تجاوز نمىكند ، و آن آيهاى كه خدا نازل مىكند سزاوار و شايسته به نازل شدن است ، و خدا از اينان كه اعتراض مىكنند داناتر است به آنچه كه نازل مىكند ، بنابراين ، جمله مورد بحث جمله حاليه است .
و اينكه فرمود :
قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ
نقل كلامى است كه مشركين به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله گفته و او را متهم كرده بودند به اينكه تو از دروغ به خدا افتراء