لفظى آن هست ، دليل عام را تخصيص مىزند ؛ و همچنين وقتى دليل مقيد پيدا شد ، با قوت ظهور لفظيش دليل مطلق را تفسير مىكند ؛ و نيز وقتى دليل مبين پيدا شد ، با قوت ظهورش بيانگر دليل مجمل مىشود كه تفصيل آن در فن اصول فقه بيان شده است .
سياق و لحن مخصوص آيات منسوخه
آيات منسوخه نوعا لحنى دارند كه بهطور اشاره مىفهمانند كه به زودى نسخ خواهند شد و حكم در آن براى ابد دوام ندارد ، مانند آيه :
فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
« 1 » كه به روشنى مىفهماند حكم عفو و گذشت دائمى نيست و به زودى حكمى ديگر مىآيد ، كه بعدها به صورت حكم جهاد آمد .
و مانند حكم زنان بدكاره كه فرموده :
فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا
« 2 » كه باز به وضوح مىفهماند حكم حبس موقتى است ، و همينطور هم شد و آيه شريفه با آيه تازيانه زدن به زناكاران نسخ گرديد ، پس جمله :
حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ
در آيه اوّل و جمله
أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا
در آيه دوم خالى از اين اشعار نيستند كه حكم آيه موقتى است و به زودى دستخوش نسخ خواهند شد .
نسخ قرآن به خبر واحد
هامش
( 1 ) . سوره بقره : 109 .
( 2 ) . سوره نساء : 15 .