الْعِلْمِ
معنا و مراد از آيه متشابه است . يعنى معنايى را كه از آيات متشابه مراد است غير از خداى سبحان و يا خدا و راسخين در علم كسى نمىداند .
گروهى ديگر گفتهاند : مراد از تأويل معنايى است كه مخالف با ظاهر لفظ باشد ، و اين معنا از ساير معانى كه براى كلمه تأويل كردهاند شايعتر است ، به طورى كه گويى اصلا لفظ مذكور ، حقيقت در همين معنا است ، اگرچه در اصل لغت ، به معناى ارجاع يا مرجع بوده است .
و به هرحال در ميان متأخرين همين معنا شايع شده ، همچنانكه معناى اول در بين مفسرين قدما معروف بود ، چه آنهايى كه مىگفتند : غير از خدا كسى تأويل قرآن را نمىداند ، و چه آنهايى كه مىگفتند : راسخين در علم هم آن را مىدانند ، همچنانكه از ابن عباس نقل شده كه مىگفته : من از راسخين در علمم ، و تأويل قرآن را مىدانم .
بعضى ديگر گفتهاند : تأويل آيه متشابه يكى از معانى همان آيه است ، كه غير از خدا و يا غير از خدا و راسخين در علم كسى از آن آگاه نيست ، البته اين معنا با ظاهر لفظ مخالفت ندارد . در نتيجه برگشت امر به اين است كه آيه متشابه آيهاى است كه چند معنا داشته باشد ، بعضى از آن معانى پوشيدهتر بوده و ديرتر به ذهن مىآيد ، آنچه از همه ، زودتر به ذهن مىآيد همان است كه ظاهر لفظ ، آن را مىرساند ، و همه مردم آن را مىفهمند ، و معانى ديگر كه بعيدتر است معنايى است كه غير از خدا ، و يا خدا و راسخين در علم آن را درك نمىكنند .
آنگاه مفسرين اختلاف ديگرى كردهاند در اينكه ارتباط آن معانى بعيد و باطنى ، با لفظ چگونه است ، چون بهطور مسلم مىدانيم كه همه آن معانى در