تأويل « 1 »
تأويل در لغت و اصطلاح
كلمه « تأويل » از ماده « أول » است ، و اين ماده به معناى رجوع است ، كه وقتى به باب تفعيل مىرود معناى برگرداندن را مىدهد ، پس تأويل متشابه به معناى برگرداندن آن به يك مرجع و ماخذ است .
تأويل در عرف قرآن عبارت است از حقيقتى كه هرچيزى متضمن آن است و وجودش مبتنى بر آن و برگشتش به آن است ، مانند تأويل خواب كه به معناى تعبير آن است ، و تأويل حكم كه همان ملاك آن است ، و تأويل فعل كه عبارت از مصلحت و غايت حقيقى آن ، و تأويل واقعه علت واقعى آن است ، و تأويل قرآن به معناى ماخذى است كه معارف قرآن از آنجا گرفته مىشود . و همچنين است در هر جاى ديگرى كه استعمال شود .
جمعى از مفسرين تأويل را به تفسير معنا كرده و گفتهاند : هر دو كلمه به يك معنا است و آن عبارت است از آن معنايى كه گوينده از كلام خود در نظر دارد ، و چون منظور و مقصود از بعضى آيات ، به روشنى معلوم است ، قهرا مراد از تأويل در جمله :
وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ ، وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي
هامش
( 1 ) . ترجمه تفسير الميزان : 3 / 35 ؛ 13 / 484 ؛ قرآن در اسلام : 39 .