طورى باشد كه در اولى ( محكم ) نظرها مختلف نباشد ، و در دومى ( متشابه ) مختلف باشد .
اين وجه نيز درست نيست ، براى اينكه لازمهاش متشابه بودن تمامى قرآن است ، چون هيچ آيهاى در قرآن نيست كه از هرجهت مورد اتفاق مفسرين بوده و از هيچ جهتى در آن اختلاف نباشد ، بلكه يا در لفظ آن اختلاف هست ، و يا در معنايش ، و يا اينكه ظهور دارد يا نه ، و يا در جهات ديگر حتى بعضى از مفسرين به استناد آيه
كِتاباً مُتَشابِهاً
« 1 » گفتهاند : همه قرآن متشابه است ، و غفلت كردهاند از اينكه وقتى مىتواند بگويد همه قرآن متشابه است كه آيه
كِتاباً مُتَشابِهاً
محكم باشد ، و جمعى ديگر معتقدند كه ظاهر كتاب حجت نيست ، يعنى ظهور ندارد .
قول شانزدهم : متشابه از قرآن ، آن آياتى است كه تفسيرش به تفسير آيهاى ديگر مشتبه شده باشد ، و فهم آن به خاطر همين اشتباه مشكل شده باشد ، حال چه اينكه اشكال از جهت لفظ باشد ، يا از جهت معنا اين وجه را راغب « 2 » ذكر كرده است .
كلام راغب در محكم و متشابه
راغب اصفهانى در مفردات خود گفته : آيات متشابه از قرآن كريم ، آن آياتى است كه تفسيرش به خاطر شباهت به تفسير آيهاى ديگر ، مشكل شده باشد ،
هامش
( 1 ) . سوره زمر : 13 .
( 2 ) . المفردات : 254 .