و نزديك كردن مقصد است ، نه ايجاد كردن راه ، و آفريدن مقصد ، معلم در تعليم خود مىخواهد مطالب را جورى دستهبندى شده تحويل شاگرد دهد كه ذهن او آسانتر آن را دريابد ، و با آن مأنوس شود ، و براى درك آنها در مشقت دستهبندى كردن و نظم و ترتيب دادن قرار نگرفته ، عمرش و موهبت استعدادش هدر نرفته ، و احيانا به خطا نيفتد .
و اين آن حقيقتى است كه امثال آيه :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ
« 1 » و آيه :
وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
« 2 » بر آن دلالت دارد .
به حكم اين آيات ، رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله تنها چيزى از كتاب را به بشر تعليم مىداده و برايشان بيان مىكرده كه خود كتاب بر آن دلالت مىكند ، و خداى سبحان خواسته است با كلام خود آن را به بشر بفهماند ، و دستيابى بر آن براى بشر ممكن است ، نه چيزهايى را كه بشر راهى به سوى فهم آنها ندارد ، و ممكن نيست آن معانى را از كلام خداى تعالى استفاده كند ، چنين چيزى با امثال آيه :
كِتابٌ فُصِّلَتْ آياتُهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
« 3 » و آيه :
وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ
« 4 » سازگارى ندارد ، براى اينكه اوّلى قرآن را كتابى معرفى كرده كه آياتش روشن است ، و براى قومى نازل شده كه مىدانند ، و دومى آن را زبانى عربى آشكار معرفى نموده است .
هامش
( 1 ) . سوره نحل : 44 .
( 2 ) . سوره جمعه : 2 .
( 3 ) . سوره سجده : 3 .
( 4 ) . سوره نحل : 103 .