قرائت ؛ 8 . اصول دين ؛ 9 . اصول فقه ؛ 10 . اسباب نزول ؛ 11 . قصص ؛ 12 . ناسخ و منسوخ ؛ 13 . فقه ؛ 14 . آگاهى و احاطه به خصوص احاديثى كه مجملات و مبهمات قرآن را بيان مىكند ؛ 15 . علم موهبتى . و منظور سيوطى از علم موهبتى ، آن علمى است كه حديث نبوى زير بدان اشاره نموده و مىفرمايد :
من عمل بما علم ، ورثه اللّه علم ما لم يعلم .
دوم : مراد اين حديث پرداختن به تفسير آيات متشابه است ، چون تفسير آن آيات را كسى به جز خدا نمىداند .
سوم : منظور از آن ، تفسيرى است كه يك مطلب فاسد زيربناى آن باشد ، به اينكه مذهبى فاسد را اصل و تفسير قرآن را تابع آن قرار داده ، به هرطريقى كه باشد هرچند نادرست و ضعيف ، آيات را بر آن مذهب حمل كند .
چهارم : بهطور قطع بگويد مراد خداى تعالى از فلان آيه اين است ، بدون اينكه دليلى در دست داشته باشد .
پنجم : منظور از تفسير به رأى تفسير به هرمعناى دلخواهى است كه سليقه و هواى نفس خود مفسر آن را بپسندد .
اين پنج وجه را سيوطى در كتاب اتقان « 1 » از ابن النقيب نقل كرده است . و ما به دنبال آن وجوهى ديگر را مىآوريم و آن اين است :
ششم : منظور از تفسير به رأى اين است كه درباره آيات مشكل قرآن چيزى بگوييم و معنايى بكنيم كه در مذاهب صحابه و تابعين سابقه نداشته باشد .
چنين عملى متعرض خشم خدا شدن است .
هامش
( 1 ) . الإتقان : 2 / 183 .