است . در نسبت دادن « عسى و لعلّ و سوف » به خداى سبحان از تفسير ابو السعود كلامى نقل كرده است كه مىگويد : عسى و لعلّ و سوف در تهديدهاى پادشاهان به منزله حكم جزمى و قطعى است و بيان حكم قطعى با اين عبارات به منظور اظهار وقار است و اشعار به اين معنا كه كلام رمزى براى امثال اين افراد ، مثل تصريح ديگران است و همهء وعده و وعيدهاى خداوند بر اين مبنا مىباشد . در پايان صاحب الميزان اظهار مىدارد كه گفته ابو السعود گفتار پسنديدهاى است . « 48 »
10 - روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى
تأليف : شهاب الدين سيّد محمود افندى بغدادى آلوسى . متوفى به سال 1270 ه . ق .
ميزان استناد علّامه به اين تفسير با استناد وى به تفسير كبير فخر رازى شباهت زيادى دارد . بعلاوه بعضى از احاديث نبوى « 49 » را از تفسير آلوسى نقل كرده است . وى تنها به ذكر آراء آلوسى اكتفا نكرده بلكه اكثر منقولات و آراء آلوسى را مورد نقد و تحليل قرار داده است .
در آيهء :
( فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ )
، علّامه كلامى از آلوسى در روح المعانى نقل كرده كه مفاد آن چنين است : خداى تعالى رسولش را به استقامت امر فرمود ، مانند استقامتى كه بدان مأمور شده است . اين معنا لازمهاش اينست كه رسول خدا ( ص ) به وحى ديگرى غير از وحى قرآنى مأمور به استقامت شده باشد .
اين امر ظاهرا امر به دوام بر استقامت و ملتزم بودن به راه مستقيم است كه راه متوسط ميان افراط و تفريط ، مىباشد . علّامه اين كلام را مردود شمرده و مىفرمايد : آنچه را كه آلوسى احتمال داده كه : وحى ديگرى غير از مقوله
هامش
( 48 ) - الميزان : 15 / 389 و مراجعه كنيد : تفسير ابو السعود ، انتشارات الازهر ، مصر ، 1347 ، چ 1 ، 4 / 140 و براى اطلاع ن .
ك : الميزان : 17 / 283 .
( 49 ) - ن . ك : الميزان : بعنوان مثال : 8 / 136 ، 254 ، 337 ، 9 / 291 ، 12 / 38 و 63 و 13 / 369 .