7 - « انوار التّنزيل و اسرار التّأويل »
تأليف : ناصر الدّين عبد اللّه بن عمر بن محمّد بن على بيضاوى ، متوفى به سال 691 ه . ق . « 37 »
علّامه در بيان معانى بعضى لغات قرآنى ، به اين تفسير استناد جسته است . همچنانكه بعضى روايات را از آن نقل كرده است ، ولى بطور عام تأثير زيادى نسبت به منابع تفسيرى ديگر ندارد . چرا كه اعتماد بر اين كتاب كم بوده و نيز كمتر اقوال او را به نقد كشيده است . « 38 »
دربارهء لغات قرآن ، بعنوان مثال در معناى كلمه ( تهيئه ) در آيهء :
( إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقالُوا رَبَّنا آتِنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَ هَيِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً )
كلامى از بيضاوى نقل كرده است كه مىگويد : اصل « تهيئه » پديد آوردن هيئت چيزى است . « 39 »
در معناى « مريد » در آيهء :
« وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً مَرِيداً »
از بيضاوى نقل كرده كه مىگويد : مارد و مريد كسى است كه هيچ رابطهاى با خير و خوبى ندارد . اصل اين واژه به معنى نرم و صاف بودن چيزى است . از آن جمله : ( صرح ممرّد ) : به معناى ساختمان بلند صاف است و ( غلام امرد ) : به معناى پسرى كه صورتش مو در نياورده است . و ( شجرة مرداء ) به معناى درختى كه برگهايش ريخته است . « 40 »
در شأن نزول آيه :
« الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لا يَتَّقُونَ »
از بيضاوى نقل كرده كه مىگويد : مقصود اين آيه ، يهود بنى قريظه است . كه رسول خدا ( ص ) با ايشان معاهده بست تا دشمنانش را بر عليه او
هامش
( 37 ) - طبقات المفسّرين : داودى : 1 / 242 به بعد .
( 38 ) - الميزان : 11 / 179 ، 191 .
( 39 ) - الميزان : 13 / 247 و كهف : 10 و مراجعه كنيد : تفسير بيضاوى ، انتشارات عثمانى ؛ 1314 ه ؛ 2 / 4 .
( 40 ) - الميزان : 5 / 84 و نساء : 117 و مراجعه كنيد : تفسير بيضاوى : 1 / 303 .