ذلكم ) : امر اين است « و الامر انّ اللّه موهن » و آن امر اينست كه خدا سستكنندهء نيرنگ كافران است . در آيهء :
« ذلِكُمْ فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلْكافِرِينَ عَذابَ النَّارِ »
نيز همين تقدير است . اينكه بعضى گفتهاند : كلمه ( ذلكم ) مبتداء و كلمه ( فذوقوه ) خبر است صحيح نيست . براى اينكه ، ما بعد فاء هيچوقت خبر براى مبتدا واقع نمىشود . هيچوقت نمىگويند : زيد فمنطلق ، زيد فاضربه مگر اينكه از ضمير هذا استفاده كنيم و بگوئيم : هذا زيد فاضربه . « 22 »
د - علّامه تعداد زيادى از روايات منقول از رسول اكرم ( ص ) و ائمه اهل بيت ( ع ) و صحابه و تابعين ( رضى اللّه عنهم ) را از مجمع البيان نقل نموده ، كه در توضيح معانى آيات مفيد است . از آن جمله در ذيل آيه :
« أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ »
مىگويد : سهل بن ساعد از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه فرمودند : قوم تبّع را ناسزا نگوئيد چون اسلام اختيار كردند . « 23 »
در معناى ( حفده ) در آيهء :
« وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً »
روايتى از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه فرمودند : حفده : فرزندان فرزندان مىباشند . « 24 »
از اين گونه موارد ، رواياتى است كه از صحابه و تابعين نقل كرده است .
در خطاب خداى تعالى به پيامبرش محمد ( ص ) در آيه :
« الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ وَ تَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ »
علّامه روايتى را از ابن عباس در مجمع البيان نقل كرده كه مىگويد : منظور از « تقلبك فى الساجدين » گردش و منتقل شدن پيامبر در سجدهكنندگان موحد ، از پيامبرى به پيامبر ديگر است تا اينكه بالاخره خداوند وى را مبعوث فرمود . « 25 »
هامش
( 22 ) - الميزان : 9 / 40 ، آيات : انفال : 18 ، 14 و مجمع البيان : 2 / 531 و الميزان : 6 / 67 ، 10 / 320 ، 13 / 143 .
( 23 ) - الميزان : 18 / 152 ، سورهء دخان : 37 و مجمع البيان : 5 / 66 و جامع الصغير تأليف : سيوطى : 2 / 635 . براى اطلاع بيشتر مراجعه كنيد به الميزان : 6 / 161 ، 16 / 16 ، 39 ، 85 .
( 24 ) - الميزان 12 / 309 و نحل : 72 و مجمع البيان : 3 / 373 .
( 25 ) - الميزان : 15 / 336 و شعراء : 218 - 219 و مجمع البيان : 4 / 207 و براى اطلاع بيشتر مراجعه كنيد به الميزان :
8 / 229 ، 16 / 57 .