مىباشند » . « 18 »
مقصود اين نيست كه استفاده علّامه از اقوال مفسّران ، از جمله طبرسى ، بدين معناست كه آنها را مانند اصول مسلّم تلقى نموده و به مناقشه آنها توجهى نكرده باشد ، بلكه وى اكثر اقوال مفسّران را مورد نقد و بررسى قرار داده است . « 19 »
ب - علّامه در بيان معناى تعداد زيادى از لغات قرآنى از گفتار طبرسى در مجمع البيان استفاده كرده است .
در مورد كلمه ( ردءا ) در آيهء :
« وَ أَخِي هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِساناً فَأَرْسِلْهُ مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُنِي . إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ )
گفتار طبرسى را نقل كرده كه مىگويد : وقتى گفته مىشود فلانى ( ردء ) فلانى است معنايش اين است كه ياور و پشتيبان اوست . « 20 »
در ذيل آيه :
« وَ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ أَوْ نَرى رَبَّنا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا كَبِيراً »
.
گفتار صاحب مجمع را نقل كرده كه مىفرمايد : رجاء : بمعنى انتظار خيرى است كه احتمال وقوعش در نظر انسان زياد باشد . طمع و امل نيز به همين معناست . لقاء : گرايش به چيزى است بهطورىكه مانعى در بين نباشد و ( عتوّا ) اقدام به بدترين ظلمها است . « 21 »
ج - از موارد استناد علّامه به مجمع البيان مىتوان بعضى موارد اعراب و حركات را نام برد كه در روشن شدن معانى آيات ، نقش بسزايى دارد . در تفسير آيه :
« ذلِكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ »
گفتار طبرسى را نقل مىكند كه مىفرمايد : ( ذلكم ) و ( انّ اللّه ) هر دو محلا مرفوعند و تقدير آيه چنين است : ( الامر
هامش
( 18 ) - الميزان : 20 / 252 و بروج : 10 و مجمع البيان : 5 / 468 .
( 19 ) - ن . ك : « نقد اقوال مفسران و اظهار نظر علّامه » از اين كتاب ص 202 براى توضيح بيشتر مراجعه كنيد : الميزان :
9 / 72 ، 10 / 164 ، 11 / 355 ، 13 ، 156 - 160 ، 18 / 159 .
( 20 ) - الميزان : 16 / 34 . آيه : قصص : 34 و مجمع البيان : 4 / 253 .
( 21 ) - الميزان : 15 / 198 ، سوره فرقان : 21 و مجمع البيان : 4 / 165 و الميزان : 4 / 265 ، 17 / 297 .